I. GÄ°RÄ°Åz

Yeni dönemdeki anlamıyla Geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi bir iÅŸ sözleÅŸmesiyle çalışan 4/a sigortalılarıyla bağımsız çalışan 4/b sigortalılarına tanınan bir hak olmaktadır. Bağımsız çalışanlardan ÅŸirket ortaklarıyla yeni Kanunla 4/c sigortalısı olarak tanımlanan memur ve sözleÅŸmeli personel için geçici iÅŸgöremezlik ödeneÄŸi gibi bir hak bulunmamaktadır.

Geçici iÅŸgöremezlik ödeneÄŸi Ä°ÅŸ Kazalarıyla Meslek Hastalıkları Sigortası, Analık Sigortası ve Hastalık Sigortası olmak üzere üç ayrı kapsamda verilen bir yardım olmaktadır. 

Bu  uygulamanın esasları üç duruma göre deÄŸiÅŸkenlik gösterdiÄŸinden hak kazanma ÅŸartları bakımından yeni dönemde de farklı farklı ele almak gerekmektedir. Esas olarak geçici iÅŸgöremezlik ödeneÄŸini, sigortalının henüz tedavi süresince iken yani meslekte kazanma gücü kaybı tam olarak belirlenmemiÅŸken kiÅŸinin raporlu veya tedavi altındayken geçirdiÄŸi süreler için ödenen bir yardım olarak tanımlamak mümkündür.

YürürlüÄŸe giren 5510 sayılı SSGSS Kanununda bu uygulamanın BaÄŸ-kur sigortalıları için de getirilmiÅŸ olması uygulamanın önemini artırmaktadır.

II. YENÄ° DÖNEMDE GEÇÄ°CÄ° Ä°ÅzGÖREMEZLÄ°K ÖDENEÄzÄ°

A. KAPSAMI

Hastalık ve analık sigortasından sigortalıya hastalık veya analık hallerine baÄŸlı olarak ortaya çıkan iÅŸ göremezlik süresince, günlük geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi verilecek.

Hizmet akdine dayalı çalışan 4/a sigortalıları, 4/b sigortalısı olarak tanımlanan sigortalılardan köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine baÄŸlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan,

• Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi olanlar,
• Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar,
• Tarımsal faaliyette bulunanlar,

Geçici iÅŸgöremezlik ödeneÄŸi alabilecekler.

4/b sigortalısı olarak tanımlananlardan anonim ÅŸirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüÅŸ komandit ÅŸirketlerin komandite ortakları, diÄŸer ÅŸirket ve donatma iÅŸtiraklerinin ise tüm ortakları hastalık veya analık halinde geçici iÅŸgöremezlik ödeneÄŸi alamayacaklar

Bunlardan baÅŸka

• Hizmet akdi ile çalışmamakla birlikte, ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluÅŸturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve tutuklular,
• Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleÅŸmesi olmayan ülkelerde iÅŸ üstlenen iÅŸverenlerce yurt dışındaki iÅŸyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk iÅŸçileri

de geçici iÅŸgöremezlik ödeneÄŸi alabilecekler.

B. KAYNAKLARINA GÖRE GEÇÄ°CÄ° Ä°ÅzGÖREMEZLÄ°K ÖDENEKLERÄ°

1. Ä°Åz KAZASI VE MESLEK HASTALIÄzINDAN KAYNAKLANAN GEÇÄ°CÄ° Ä°ÅzGÖREMEZLÄ°K ÖDENEÄzÄ°

Sigortalıların iÅŸ kazasına baÄŸlı olarak geçici iÅŸ göremezlik ödeneklerinden yararlanabilmeleri için SGK’ya yapılan bildirimin iÅŸ kazası olarak kabul edilmesi, meslek hastalığı sigortasından geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinden yararlanabilmek için ise meslek hastalığının SGK saÄŸlık kurulunca tespit edilmesi gerekmektedir.

Geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinin süresi SGK’ca yetkilendirilen hekim veya saÄŸlık kurulundan alınacak istirahat raporuna baÄŸlıdır. Ä°ÅŸ kazası ve meslek hastalığı nedeniyle iÅŸ göremedikleri sürece prim ödeme gün sayısı ÅŸartı aranmaksızın ilk günden itibaren her gün için geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi verilecektir.

            4/b sigortalılarına iÅŸ kazası ile meslek hastalığı halinde geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi,  genel saÄŸlık sigortası dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiÅŸ olması ÅŸartıyla yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereÄŸi olarak istirahat raporu aldıkları sürede ödenecektir.       

2. ANALIK GEÇÄ°CÄ° Ä°ÅzGÖREMEZLÄ°K ÖDENEÄzÄ°

Geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi hekimin vereceÄŸi istirahata baÄŸlı olarak doÄŸumdan önceki ve sonraki 8 haftalık sürede, çoÄŸul gebelik halinde doÄŸumdan önceki 8 haftalık süreye 2 haftalık süre ilave edilerek çalışmadığı her gün için ödenecektir. Sigortalı kadının isteÄŸi ve hekimin onayı ile doÄŸuma 3 hafta kalıncaya kadar çalışması halinde, doÄŸum sonrası istirahat süresine çalışılan süre eklenecektir. Bu sürelerin eklenebilmesi için doÄŸumdan önceki 3 haftaya kadar çalışmasının uygun olduÄŸuna dair saÄŸlık raporu yetkilendirilen saÄŸlık hizmet sunucularınca düzenlenecektir.

Analık geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinin ödenebilmesi için;

a) Sigortalılık niteliğinin sona ermemesi,

b) DoÄŸumdan önceki 1 yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiÅŸ olması,

c) Bu süre içinde iÅŸyerinde çalışmamış olması,

d) DoÄŸum olayının gerçekleÅŸmiÅŸ olması,

gerekmektedir.

4/b sigortalısı olarak tanımlanan sigortalılardan köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine baÄŸlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan,

• Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi olan,
• Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olan,
• Tarımsal faaliyette bulunan,

sigortalı kadına analık sigortasından geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi ödenirken genel saÄŸlık sigortası dahil prim ve prime iliÅŸkin her türlü borçlarının ödenmiÅŸ olması gerekmektedir.

4/a sigortalılarının,  01.10.2008 tarihinden önce baÅŸlayan ve aralıksız olarak bu tarihten sonra da devam eden iÅŸ göremezlik hallerinde, 120 gün prim ödeme ÅŸartı yerine gelmediÄŸinden analık sigortalarından geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi ödenmeyen ancak, istirahatın baÅŸladığı doÄŸumun olduÄŸu tarihten geriye doÄŸru bir yıl içinde 90 günlük prim ödeme ÅŸartının bulunması durumunda 01.10.2008 (dahil) tarihinden itibaren geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi verilecektir.

DoÄŸum öncesi 8 (7x8=56 gün) veya çoÄŸul gebelik halinde 10 (7x10=70 gün) haftalık istirahata ayrılan, ancak daha önce doÄŸum yapan sigortalıya doÄŸum öncesi istirahatinin baÅŸlangıç tarihinden doÄŸum tarihine kadar gebelik geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi ödenecek, analık geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi ise 56 günü geçmeyecektir.

DoÄŸum öncesi istirahata ayrılan, ancak doÄŸumu 56 veya 70 günden sonra olan sigortalılara 8 hafta (56 gün) veya 10 haftadan (70 gün) fazla gebelik geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi ödenemeyeceÄŸinden, aÅŸan süre hastalık sigortası kapsamında deÄŸerlendirilecek.

Geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi alabilmek için, gerekli prim ödeme gün sayısı bulunmayan ve doÄŸum öncesi istirahatine ayrıldığı tarih ile doÄŸum yaptığı tarih arasında iÅŸyerinde çalışmadığı sürelerde, iÅŸverence (toplu iÅŸ sözleÅŸmesi, iÅŸyeri yönetmeliÄŸi hükümleri vb. nedenlerle) ücretleri verilerek sigorta primleri de SGK’ya ödenen kadın sigortalıya SGK’ca geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi  verilecek süre  aynı zamanda  sigorta primi  bildirilmiÅŸ sürede  olamayacağından  bu devredeki sigorta primi  bildirilmiÅŸ günlerin, yaptığı doÄŸum nedeniyle, geçici iÅŸ göremezlik  ödeneÄŸi  verilmesi  için  gereken 90 gün hesabında dikkate alınması mümkün bulunmamaktadır.

DoÄŸumdan önce gebelik istirahatının baÅŸladığı tarihte sigortalılık niteliÄŸi devam etmekte olan kadının, 90 günlük kısa vadeli sigorta primi bildirilmiÅŸ olması ÅŸartını yerine getirdiÄŸinin tespiti halinde, gebelik istirahat süresi içinde herhangi bir sebeple hizmet akdi sona ermiÅŸ olsa dahi kendisine doÄŸum öncesi ve doÄŸum sonrası geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinin verilmesi gerekmektedir.

3. HASTALIKTAN KAYNAKLANAN GEÇÄ°CÄ° Ä°ÅzGÖREMEZLÄ°K ÖDENEÄzÄ°

Ä°stirahat raporlarının SGK ile sözleÅŸmeli saÄŸlık hizmeti sunucuları tarafından düzenlenmesi ÅŸarttır. SGK ile sözleÅŸmesiz saÄŸlık hizmeti sunucuları tarafından verilen ve istirahat süresi 10 günü geçmeyen raporlar, SGK ile sözleÅŸmeli resmi saÄŸlık hizmeti sunucusu hekimi tarafından, 10 günü aÅŸan raporlar ise SGK ile sözleÅŸmeli resmi saÄŸlık hizmeti sunucusu saÄŸlık kurulunca onandığı takdirde geçerli olacaktır.

4/a sigortalılarına bir takvim yılı içinde tek hekim tarafından ayaktan tedavilerde verilecek istirahat sürelerinin toplamı 40 (kırk)  günü geçemez. Bu süreyi geçen istirahat raporları saÄŸlık kurulunca verilir.

Ä°ÅŸte bu ÅŸekilde saÄŸlık raporlu geçirilen sürelerde geçici iÅŸgöremezlik ödeneÄŸi ödenir.

Ülkemizin taraf olduÄŸu sosyal güvenlik sözleÅŸmeleri hükümleri çerçevesinde akit ülke sigorta kurumu mevzuatına göre düzenlenen ve sözleÅŸmenin uygulanmasına iliÅŸkin formülerlerle SGK’ya bildirilen istirahat raporları da aynen kabul edilir.

4/b sigortalısı olan muhtarlar ile kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan,

• Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi olan,
• Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olan,
• Tarımsal faaliyette bulunan,

sigortalılara sadece iÅŸ kazası veya meslek hastalığı ya da analık halinde, yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereÄŸi olarak istirahat raporu aldıkları sürede geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi ödendiÄŸinden,  bu durumun düzenlenecek raporda belirtilmesi gerekmektedir. Ancak doÄŸum öncesi ve doÄŸum sonrası çalışmadığı sürelerde geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinin ödenebilmesi için yatarak tedavi ÅŸartı aranmaz.

C.  GEÇÄ°CÄ° Ä°Åz GÖREMEZLÄ°K ÖDENEÄzÄ°NÄ°N HESAPLAMA USULÜ

Geçici iÅŸ göremezlik ödeneklerin hesabına esas tutulacak günlük kazanç; iÅŸ kazasının veya doÄŸumun olduÄŸu tarihten, meslek hastalığı veya hastalık halinde ise iÅŸ göremezliÄŸin baÅŸladığı tarihten önceki oniki aydan son üç ay içindeki prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına  bölünmesi suretiyle hesaplanacaktır. Oniki aylık dönemde çalışmamış ve ücret almamış olan sigortalı, çalışmaya baÅŸladığı ay içinde iÅŸ kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iÅŸ göremezliÄŸe uÄŸrarsa verilecek ödeneklerin veya baÄŸlanacak gelirlerin hesabına esas günlük kazanç; çalışmaya baÅŸladığı tarih ile iÅŸ göremezliÄŸinin baÅŸladığı tarih arasındaki sürede elde ettiÄŸi prime esas günlük kazanç toplamının, çalıştığı gün sayısına bölünmesi suretiyle; çalışmaya baÅŸladığı gün iÅŸ kazasına uÄŸraması halinde ise aynı veya emsal iÅŸte çalışan benzeri bir sigortalının günlük kazancı esas tutulacaktır.

4/a sigortalılarının ödenek veya gelire esas günlük kazançlarının hesabında:

a) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki arızi ödemeler dikkate alınmış ise ödenek ve gelire esas alınacak günlük kazanç, ücret toplamının ücret alınan gün sayısına bölünmesiyle hesaplanacak günlük kazanca, % 50 oranında bir ekleme yapılarak bulunan tutardan çok olamaz.

b) Ä°dare veya yargı mercilerince verilen karar gereÄŸince yapılan ücret, ikramiye, zam, tazminat ve bu mahiyetteki ödemelerden, ödenek ve gelirin hesabına esas alınan üç aylık dönemden önceki aylara iliÅŸkin olanlar dikkate alınmaz.

Meslek hastalığı, sigortalının sigortalı olarak çalıştığı son iÅŸinden ayrıldığı tarihten bir yıl geçtikten sonra meydana çıkmış ise, günlük kazancı bu son iÅŸinden ayrıldığı tarih esas alınarak yukarıdaki fıkralara göre hesaplanır.

4/b sigortalıları için aylık prime esas kazanç, prime esas günlük kazanç alt sınırı ile üst sınırı arasında kalmak ÅŸartı ile kendileri tarafından beyan edilecek günlük kazancın otuz katı olduÄŸundan,  geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinde esas alınacak tutarların hesabı buna göre yapılacaktır.

Ä°stirahatlı bırakılan sigortalıya bu süre içerisinde çalışmama koÅŸuluyla,  iÅŸ kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı halinde verilecek geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi, yatarak tedavilerde günlük kazancının yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisi üzerinden hesap edilecektir.

SGK’nın 2009/3 sayılı Genelgesine göre 2009 yılı için uygulanacak taban geçici iÅŸgöremezlik ödeneÄŸi kazançları tespit edilmiÅŸ bulunmaktadır. Buna göre; 01.01.2009’dan önce geçici iÅŸgöremezliÄŸe uÄŸrayan ve geçici iÅŸgöremezlikleri bu tarihten sonra da devam eden sigortalılara ödenecek geçici iÅŸgöremezlik ödeneklerinin hesaplanacağı günlük kazanç 22,20 TL asgari günlük kazançtan; 01.07.2009’dan önce geçici iÅŸgöremezliÄŸe uÄŸrayan ve geçici iÅŸgöremezlikleri bu tarihten sonra da devam eden sigortalılara ödenecek geçici iÅŸgöremezlik ödeneklerinin hesaplanacağı günlük kazanç ise 23,10 TL günlük kazançtan daha az olamayacaktır.

III. SONUÇ:

YaÅŸamın deÄŸiÅŸmez gerçeklerinden hastalık, iÅŸ kazası, meslek hastalığı veya analık hallerindeki geçici çalışamama hallerine iliÅŸkin bir hak olan geçici iÅŸgöremezlik ödeneÄŸi sigortacılık mantığıyla örtüÅŸen bir uygulama olarak 5510 sayılı Kanundan önce olduÄŸu gibi 5510 sayılı Kanundan sonra da hayatiyetini sürdürmektedir. 506 sayılı Kanunda, hastalık sigortasından geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi alınabilmesi için gerekli olan 120 gün prim ödeme ÅŸartı aranırken bu Kanunla 90 güne indirilmiÅŸtir. Ayrıca mevcut uygulamada SSK’da olduÄŸu ÅŸekilde geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinin yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisi, oranında verilmesi yönündeki düzenleme korunmuÅŸtur.

Ayrıca, 5510 sayılı SSGSS Kanunundan önceki uygulamada BaÄŸ-Kur’da herhangi bir geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi olmamasına raÄŸmen yeni düzenlemede 4/b sigortalılığı (Eski BaÄŸ-Kur) kapsamında çalışanlara iÅŸ kazası ve meslek hastalığı sigortası kolundan istirahatli bırakıldıkları günler için genel saÄŸlık sigortası dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiÅŸ olması ÅŸartıyla yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereÄŸi olarak istirahat raporu alması, ÅŸartıyla geçici iÅŸgöremezlik ödeneÄŸi ödenmektedir.

                                                                                                          Åzevket TEZEL

                                                                                                          Sosyal Güvenlik Uzmanı