1.GÄ°RÄ°Åz

3065 Sayılı KDV Kanunun en önemli özelliÄŸi, 29. maddesinde yer alan indirim mekanizmasına sahip olmasıdır.Bu özelliÄŸi ile ÅŸelale tipi toplu muamele vergilerinden ayrılmaktadır.Nihai tüketiciye kadar olan bütün safhalarda KDV alınmakta,ancak her bir safhada hesaplanan KDV’nden bir evvelki safhanın vergisi düÅŸülerek bakiye vergi Hazineye intikal ettirilmektedir.Bun ÅŸekilde fiilen sadece o safhada eklenen deÄŸer,vergiye tabi tutulmuÅŸ olmaktadır.

KDV Kanunu’nun 29/1. maddesi,mükelleflerin vergiye tabi iÅŸlemleri üzerinden hesaplanan katma deÄŸer vergisinden, faaliyetlerine iliÅŸkin olarak indirebilecekleri vergileri saymış,bunlardan önemlisi ve konumuzla ilgili olanı (a) bendinde yer alan “Mükelleflerin , kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla hesaplanarak düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma deÄŸer vergisi” hükmüdür. 

Aynı kanunun “Ä°ndirimin Belgelendirilmesi” baÅŸlıklı 34. maddesinde ise indirimin ancak alış faturası veya benzeri vesikalar ve gümrük makbuzu üzerinde ayrıca gösterilmek ve bu vesikalar kanuni defterlere kaydedilmek ÅŸartıyla mümkün olabileceÄŸi yer almaktadır.

Fatura veya benzeri vesikalardan Vergi Usul Kanunu’nda yer alan vesikaları anlamamız gerektiÄŸi yine aynı kanunun 53. maddesinde yer almaktadır.

213 Sayılı Vergi Usul Kanun’nun 227 ve izleyen maddelerinde yer almayan HakediÅŸ belgelerinde gösterilen KDV’nin Hesaplanan KDV’den indirimi bu yazının konusunu oluÅŸturmaktadır.

2.HAKEDÄ°Åz BELGESÄ°

HakediÅŸ belgesi,taahhüt ÅŸeklinde yapılan inÅŸaat ve onarım iÅŸlerinde, iÅŸi yapan açısından iÅŸin teslimini,iÅŸi yaptıran yönünden ise iÅŸin teslim alındığını gösteren ve içeriÄŸi her iki tarafça da kabul edilerek onaylanan bir belgedir.Bu belgenin özelliÄŸi yapılan iÅŸin karşılığının iÅŸ yapıldıkça müteahhide ödenmesi amacıyla düzenlenmesidir. [1]

BaÅŸka bir deyiÅŸle,hakediÅŸ belgesini iÅŸi yapan açısından, taraflar arasında düzenlenmiÅŸ olan sözleÅŸmede öngörülen hizmetin, yine sözleÅŸmede öngörülen kısmının teslimini; ihale makamı açısından ise, teslim alındığını gösteren ve içeriÄŸi her iki tarafça da kabul edilerek onaylanan bir belge olarak tanımlamak mümkündür.

3.HAKEDÄ°Åz BELGESÄ°NDE KDV’YÄ° DOÄzURAN OLAY

BilindiÄŸi gibi, 3065 sayılı Katma DeÄŸer Vergisi Kanununun 10. maddesinin (a) bendi hükmüne göre vergiyi doÄŸuran olay, malın teslimi veya hizmetin yapılmasıyla meydana gelmektedir. Malın tesliminden veya hizmetin yapılmasından önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi halinde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesiyle de vergiyi doÄŸuran olayın meydana geleceÄŸi, aynı maddenin (b) bendiyle hükme baÄŸlanmıştır.

Öte yandan, Kanunun sözü edilen 10. maddesinin ( c ) bendi gereÄŸince, kısım kısım mal teslimi veya hizmet yapılması mutad olan veya bu hususlarda mutabık kalınan hallerde, her bir kısımın teslimi veya bir kısım hizmetin yapılmasıyla da vergiyi doÄŸuran olay meydana gelmektedir.

Bu hükümler karşısında hakediÅŸ belgesi düzenlenmek suretiyle kısım kısım yapılan iÅŸlerde, yapımı tamamlanarak hakediÅŸ belgesi düzenlenen her bir kısım için 10 gün içinde fatura düzenlenmesi ve katma deÄŸer vergisi beyan edilmesi gerekmektedir. Yapımı gerçekleÅŸen ve hakediÅŸ raporuna baÄŸlanan kısma ait bedel için farklı tarihlerde fatura düzenlenmek suretiyle matrahın bölünerek katma deÄŸer vergisi uygulanması mümkün deÄŸildir.Ayrıca teslim edilen mal ve hizmetler karşılığında bir Katma DeÄŸer Vergisi tahakkuk etmiyor ve dolayısıyle bu verginin indirim konusu yapılması söz konusu olmuyorsa, ayrıca fatura düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, hakediÅŸ belgesi düzenlenen iÅŸlerde vergiyi doÄŸuran olayın, geçici hakediÅŸ belgesinin düzenlendiÄŸi anda deÄŸil, iÅŸi teslim alan taraf olarak, ihale makamınca, hakediÅŸ raporunun onaylandığı veya ita amirince tahakkuk müzekkeresi ile verile emrinin tanzim olunduÄŸu tarihte gerçekleÅŸeceÄŸidir. HakediÅŸ raporunun ihale makamınca onaylandığı tarihte yürülükte olan oran üzerinden katma deÄŸer vergisi hesaplanacağı tabiidir.

4.HAKEDÄ°Åz BELGESÄ°NDE YER ALAN KDV’NÄ°N Ä°NDÄ°RÄ°MÄ°

KDV Kanunu’nun 29/1. maddesi,mükelleflerin vergiye tabi iÅŸlemleri üzerinden hesaplanan katma deÄŸer vergisinden, faaliyetlerine iliÅŸkin olarak indirebilecekleri vergileri saymış,bunlardan önemlisi ve konumuzla ilgili olanı (a) bendinde yer alan “Mükelleflerin , kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla hesaplanarak düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma deÄŸer vergisi” hükmüdür. 

Aynı kanunun “Ä°ndirimin Belgelendirilmesi” baÅŸlıklı 34. maddesinde ise indirimin ancak alış faturası veya benzeri vesikalar ve gümrük makbuzu üzerinde ayrıca gösterilmek ve bu vesikalar kanuni defterlere kaydedilmek ÅŸartıyla mümkün olabileceÄŸi yer almaktadır.

Fatura veya benzeri vesikalardan Vergi Usul Kanunu’nda yer alan vesikaları anlamamız gerektiÄŸi yine aynı kanunun 53. maddesinde yer almaktadır.

213 Sayılı Vergi Usul Kanun’nun 229. ve izleyen maddelerinde yer alan düzenlemelerde kayıtların tevsiki amacıyla düzenlenecek vesikalar yer almaktadır.Söz konusu vesikalar fatura, perakende satış vesikası, gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzu olarak düzenlenmiÅŸtir.GörüleceÄŸi üzere bu vesikalar içerisinde ise hakediÅŸ belgesi yer almamaktadır.

30.11.1984 tarih ve 18591 Mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 Seri no’lu KDV Genel TebliÄŸinin X-USUL HÜKÜMLERÄ° bölümünde yer alan “benzeri vesika tabiri, Vergi Usul Kanununda düzenlenmemekle beraber, faturanın tüm unsurlarını taşıyan hakediÅŸ belgelerini de kapsamaktadır .”hükmü gereÄŸince hakediÅŸ belgelerinin faturadaki bilgileri içermesi kaydıyla bu belgelere dayalı KDV indirimine izin verilmiÅŸtir.

Ancak, 01.08.1989 tarih ve 20239 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 34 Seri No’lu KDV Genel TebliÄŸinin A-HAKEDÄ°Åz BELGELERÄ° ise, “HakediÅŸ belgesi, Vergi Usul Kanununda düzenlenen bir belge olmadığından, hakediÅŸ belgesi düzenlenen iÅŸlerde katma deÄŸer vergisinin indirim konusu yapılabilmesi için bu tebliÄŸin yayımı tarihinden itibaren ayrıca fatura düzenlenmesi ve bu faturada verginin gösterilmesi gerekmektedir. ” denilerek 01.08.1989 tarihinden sonra düzenlenecek hakediÅŸ belgelerinde yer alan KDV’nin indirelemeyeceÄŸini,bunun için ayrıca fatura düzenlenmesi gerektiÄŸi hüküm altına alınmıştır.

5.SONUÇ

Taahhüt ÅŸeklinde yapılan inÅŸaat ve onarım iÅŸlerinde, iÅŸi yapan açısından iÅŸin teslimini,iÅŸi yaptıran yönünden ise iÅŸin teslim alındığını gösteren ve içeriÄŸi her iki tarafça da kabul edilerek onaylanan bir belge olan hakediÅŸ belgesinde yer alan katma deÄŸer vergisinin mükellefin vergiye tabi iÅŸlemleri üzerinden hesapladığı vergilerden indirilebilmesi için hakediÅŸ belgesinden ayrı olarak fatura düzenlemesi gerekir.Mükellefin hakediÅŸ belgesi yanında fatura düzenlemesi ÅŸartı,hakediÅŸ belgesinde yer alacak olan katma deÄŸer vergisinin indirilebilmesi içindir.Åzayet hakediÅŸ belgesi düzenlenen iÅŸlerde teslim edilen mal ve hizmetler karşılığında bir katma deÄŸer vergisi tahakkuk etmiyor ve dolayısıyla bu verginin indirim konusu yapılması söz konusu olmuyorsa ayrıca fatura düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.

Kaynakça:

1.Arif ÅzimÅŸek/Abdullah Tolu,”KDV’de Ä°ndirim”,Yaklaşım yay. Nisan 2002

2.3065 Sayılı KDV Kanunu

3. 30.11.1984 tarih ve 18591 Mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 Seri no’lu KDV Genel TebliÄŸi

4. 01.08.1989 tarih ve 20239 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 34 Seri No’lu KDV Genel TebliÄŸi

[1] Arif ÅzimÅŸek/Abdullah Tolu,”KDV’de Ä°ndirim”,Yaklaşım yay. Nisan 2002 ,s.75