Büyük Yazı Tipi - Küçük Yazı Tipi | Makale yayımlanma tarihi: 01.09.2009 | Toplam Okunma Sayısı: 1167

I-GÄ°RÄ°Åz

 

   5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SaÄŸlık Sigortası Kanunda [1] sigortalı; kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kiÅŸi olarak tanımlamıştır. Anılan Kanunda sigortalılık 3 halde karşımızda çıkmaktadır. Zorunlu sigortalılık, ÅŸarta baÄŸlı zorunlu sigortalılık ve isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık. Zorunlu sigortalılık nufusun tamamının herhangi bir ÅŸarta tabi olmaksızın genel saÄŸlık sigortalısı olmasıdır. Åzarta baÄŸlı zorunlu sigortalılık ise kiÅŸilerin bir yerde çalışma veya faaliyet göstermesine baÄŸlı olarak ortaya çıkan sigortalılık olup 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi birinci fıkrası (a),(b)ve (c) bendine tabi sigortalılar bu tür sigortalılığa örnektir. Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalılık ise herhangi bir zorunluluÄŸa tabi olmadan vatandaşın tamamen isteÄŸine baÄŸlı olarak kendi adına SGK’ya prim ödemesidir.

Bu yazımızda bu sigortalılık hallerinden isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık hakkında geniÅŸ bilgi sunacağız.    

 

II- Ä°STEÄzE BAÄzLI SÄ°GORTALI TANIMI, ÅzARTLARI VE BU KAPSAMDA DEÄzERLENDÄ°RÄ°LENLER

 

1-  Ä°steÄŸe BaÄŸlı Sigortanın Tanımı;

Ä°steÄŸe baÄŸlı sigorta  5510 sayılı Kanunun 50 nci maddesinde tanımlanmıştır. Buna göre, isteÄŸe baÄŸlı sigorta, kiÅŸilerin isteÄŸe baÄŸlı olarak prim ödemek suretiyle uzun vadeli sigorta kollarına ve genel saÄŸlık sigortasına tabi olmalarını saÄŸlayan sigortadır.

 

2- Ä°steÄŸe BaÄŸlı Sigortalılık Åzartları;

Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalı olabilmek için gerekli ÅŸartlar aÅŸağıda belirtilmiÅŸ. Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalı olabilmek için;

a) Türkiye’de ikamet etmek,

b) 18 yaşını doldurmuş olmak

c) Zorunlu sigortalı olmamak veya 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a)bendi kapsamında ay içinde 30 günden az çalışmak

d) Kendi sigortalılıkları nedeniyle aylık almamak,

 

gerekmektedir.

 

Bu şartlardan kısaca bahsetmenin yararlı olacağı kanısındayız.

  a)Türkiye’de ikamet etmek:  Mülga 506 ve 1479 sayılı Kanunlarda isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olabilmek için Türkiye’de ikame ÅŸartı bulunmamakta idi. Ancak 5510 sayılı Kanun ile 01/10/2008 tarihinden sonra isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olabilmek için Türkiye’de ikamet etme ÅŸartı aranmaya baÅŸlanılmıştır. SGK, Ä°steÄŸe BaÄŸlı Sigorta GiriÅŸ Bildirgesi’nde belirtilen ikamet adresini Türkiye’de ikamet etme ÅŸartı için yeterli saymaktadır. Ancak, Ülkemiz ile uluslar arası sosyal güvenlik sözleÅŸmesi imzalanmamış ülkelerde iÅŸ üstlenen iÅŸverenlerce yurt dışındaki iÅŸyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk iÅŸçiler ile uluslararası sosyal güvenlik sözleÅŸmelerinden dolayı yurtdışından da ülkemizde isteÄŸe baÄŸlı sigortaya devam etme hakkı olanlar için Türkiye’de ikamet ÅŸartı aranmamaktadır.

5510 sayılı kanun yürürlüÄŸe girmeden önceki mevzuat hükümlerine istinaden  isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olup Kanunun yürürlüÄŸe girdiÄŸi tarihte sigortalılıklarını devam ettirenler için Türkiye’de ikamet ÅŸartı aranmaksızın isteÄŸe baÄŸlı sigortalılıkları devam ettirilmiÅŸtir.

 

  b) 18 yaşını doldurmuÅŸ olmak; Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalı olabilmek için Kuruma müracaat tarihinde 18 yaşın doldurulmuÅŸ olması gerekmektedir.

 

  c)   Zorunlu sigortalı olmamak veya 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a)bendi kapsamında ay içinde 30 günden az çalışmak; Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortaya müracaat edenlerin, sigortalılıklarının baÅŸlayacağı tarihte 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) (eski tabirle SSK’lı), (b) (eski tabirle BaÄŸ-Kur’lu ) ve (c) (eski tabirle memur ) bentleri ile 506 sayılı Kanunun geçici 20 inci maddesine tabi sandıklarda sigortalı olarak çalışmamaları gerekmektedir. Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında bir iÅŸverenin yanında sigortalı olarak çalışanlardan ay içinde 30 günden az çalışan ya da tam gün çalışmaması nedeniyle ay içindeki gün sayısı 30 günden az olan sigortalılar isteÄŸe baÄŸlı sigortaya pim ödeyerek noksan sürelerini 30 güne tamamlayabileceklerdir.

 

  d) Kendi sigortalılıkları nedeniyle aylık almamak;   Mülga 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı kanunlar ve 5510 sayılı Kanun gereÄŸince malullük, yaÅŸlılık aylığı almayanlar,  sürekli iÅŸ göremezlik geliri alanlar ile ölen sigortalıdan dolayı ölüm geliri/aylığı alanlar, diÄŸer koÅŸulları taşımaları halinde isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olabilmektedirler.

 

 

3- Ä°steÄŸe BaÄŸlı Sigorta Kapsamında  DeÄŸerlendirilenler

 

Yazımızın II. 2 nci maddesinde belirtilen   isteÄŸe baÄŸlı olma ÅŸartlarını taşıyan aÅŸağıdaki kiÅŸiler isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olabilmektedirler .  Bunlar;

 

a)       5510 sayılı Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek ÅŸekilde çalışmayan veya sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içerisinde 30 günden az çalışan ya da tam gün çalışmayanlar

 

b)       Kendi sigortalılıkları nedeniyle Türkiye’de sosyal güvenlik kanunlarına göre malullük ve yaÅŸlılık aylığı almayanlar,

 

 

c)       Uluslararası sosyal güvenlik sözleÅŸmesi hükümleri saklı kalmak kaydıyla, isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olmak için talepte bulunanlardan Türkiye’de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleÅŸmesi imzalanmamış ülkelerde bulunan Türk vatandaÅŸları,

 

d)       Kanunun 5 inci maddesinin (g) bendi kapsamında Ülkemiz ile uluslar arası sosyal güvenlik sözleÅŸmesi imzalanmamış ülkelerde iÅŸ üstlenen iÅŸverenlerce yurt dışındaki iÅŸyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk iÅŸçileri,

 

e)       193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 9 uncu maddesinin (6) ncı fıkrasında belirtilen iÅŸleri yapan kadın sigortalılar,

 

 

f)        5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde belirtilen,ceza infaz kurumları ile tutukevlerinin tesis atölye ve benzeri ünitelerinde çalıştırılan hükümlü ve tutuklular,  aday çırak, çırak ve iÅŸletmelerde mesleki eÄŸitim gören öÄŸrenciler, meslek liselerinde okumakta iken veya yüksek öÄŸrenimleri sırasında zorunlu staja tabi tutulan öÄŸrenciler, Türkiye Ä°ÅŸ Kurumu tarafından düzenlenen meslek edindirme ve geliÅŸtirme kurslarına katılan kursiyerler,

 

g)       K amu idarelerinde çalışmakta iken iÅŸ sözleÅŸmesi askıda kalanlar,

 

 

h)       Ä°ÅŸsizlik ödeneÄŸi almakta olanlar, iÅŸ sözleÅŸmesi sona ermemiÅŸ olmakla beraber grev, ücretsiz izin ve iÅŸçinin mevsim ya da kampanya sonu bıraktığı iÅŸine yeni mevsim ya da kampanyada devam edecek olması nedeniyle iÅŸ sözleÅŸmesi askıda kalanlar,

 

i)         Harp malulleri, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve 2330 sayılı NakdiTazminat ve Aylık BaÄŸlanması Hakkında Kanuna göre vazife malullüÄŸü aylığı baÄŸlanmış maluller, isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olabileceklerdir.

 

5510 sayılı Kanunun yürürlüÄŸe girmesi ile birlikte daha önce 1479  ve 506 sayılı kanuna göre isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olarak prim ödeyen sigortalılar 1/10 2008 tarihinden sonra 5510 sayılı Kanunun isteÄŸe baÄŸlı hükümlerine tabi olurken  5434 sayılı kanuna tabi olarak çalışanlar bundan istisna tutulmuÅŸtur. Åzöyle ki,

    a) 5434 sayılı Kanunun mülga 12 nci maddesi gereÄŸince,   2008 yılı Ekim ayı başından önce 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesi uyarınca isteÄŸe baÄŸlı iÅŸtirakçi olanlardan Kanunun yürürlük tarihinden sonra da isteÄŸe baÄŸlı iÅŸtirakçiliÄŸi devam edenler,

  b) 5434 sayılı Kanuna göre iÅŸtirakçi iken gerek 5510 sayılı Kanunun yürürlüÄŸe girdiÄŸi tarihten önce gerekse 5510 sayılı Kanunun yürürlüÄŸe girdiÄŸi tarihten sonra görevinden ayrılanlar ile bunlardan 5510 sayılı Kanunun yürürlüÄŸe girdiÄŸi tarihten sonra Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya baÅŸlayanlardan görevinden ayrılarak 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesi uyarınca isteÄŸe baÄŸlı iÅŸtirakçi olmak üzere baÅŸvuruda bulunanlardan gerekli ÅŸartları taşıyanlar,

  c) Kanunun yürürlüÄŸe girdiÄŸi tarihten önce veya sonra Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi görevinden ayrılıp 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi çalışmakta iken sigortalılıkları sona erenlerden, 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesi uyarınca isteÄŸe baÄŸlı iÅŸtirakçi olmak üzere baÅŸvuruda  bulunanlardan gerekli ÅŸartları taşıyanlar,  5434 sayılı Kanunun mülga 12 nci maddesi gereÄŸince isteÄŸe baÄŸlı iÅŸtirakçi olarak  devam edebilmelerine olanak saÄŸlanmıştır.

 

 

III-  Ä°STEÄzE BAÄzLI SÄ°GORTALILIÄzIN BAÅzLANGICI VE SONA ERMESÄ°

 

1- İsteğe Bağlı Sigortalılığın Başlangıcı

 

5510 sayılı Kanun yürürlüÄŸe girmeden önce isteÄŸe baÄŸlı sigortalılığın baÅŸlangıcı, tabi olunan sigortalılık niteliÄŸine göre farklılık arzetmekte idi.  1479 sayılı kanunun mülga 79 uncu maddesine göre Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalılık, sigortalılık tescil talebinin SGK’ya intikal ettiÄŸi tarih itibariyle baÅŸlamakta, 506 sayılı Kanunun mülga 85 inci maddesine göre Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalılık ise,  müracaatın SGK’ca alındığı tarihi takip eden aybaşından itibaren baÅŸlamakta idi.

5510 sayılı Kanuna göre yani mevcut uygulamada isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık,   isteÄŸe baÄŸlı sigortalı giriÅŸ bildirgesinin veya tekrar isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olmak isteyenlerin talep dilekçesinin SGK kayıtlarına intikal ettiÄŸi tarihi takip eden günden itibaren baÅŸlatılmaktadır.

Ayrıca belgenin kuruma veriliÅŸ ÅŸeklide isteÄŸe baÄŸlı sigortalılığın baÅŸlangıcını belirlemede önemli bir etkendir.  Ä°steÄŸe baÄŸlı sigorta iÅŸe giriÅŸ bildirgesinin veya tekrar isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olmak isteyenlerin talep dilekçesinin adi posta veya kargo ile gönderilmesi yada SGK’ya doÄŸrudan verilmesi halinde isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık bildirge veya dilekçenin SGK kayıtlarına intikal ettiÄŸi tarihi takip eden günden,   taahhütlü, iadeli taahhütlü veya acele posta servisi olarak gönderilmesi halinde ise postaya verildiÄŸi tarihi takip eden günden  itibaren baÅŸlatılmaktadır.

Ay içerisinde 30 günden az çalışan veya prim ödeme gün sayısı, ay içindeki toplam çalışma saatinin 4857 sayılı Ä°ÅŸ Kanuna göre belirlenen günlük normal çalışma saatine bölünmesi suretiyle hesaplanan sigortalıların, aynı ay içerisinde isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olmak için talepte bulunmaları halinde, zorunlu sigortalı çalışmalarına ait prim ödeme gün sayıları ayın başından baÅŸlanarak mal edilmekte, isteÄŸe baÄŸlı sigortaya prim ödediÄŸi süreler otuz günü geçmemek üzere ekleneceÄŸinden bunların isteÄŸe baÄŸlı sigortalılığı zorunlu sigortalılıklarına ait son günü takip eden günden baÅŸlatılmaktadır.

  Ancak, ay içinde 30 günden az çalışanlar hariç, zorunlu sigortalılıkları devam ederken isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık talebinde bulunan sigortalıların bu talepleri kabul edilmemektedir.

  Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalı olarak prim ödenen tarihler arasında baÅŸlayıp biten zorunlu sigortalılık sürelerinin bulunduÄŸu tespit edilen sigortalıların, zorunlu sigortalılık süreleri ile çakışan isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık süreleri iptal edilmekte olup  sigortalının talebi halinde, iptal edilen isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık süresine ait primleri iade veya doÄŸacak borçlarına mahsup edilmektedir.

 

  2- Ä°steÄŸe BaÄŸlı Sigortalılığın Sona Ermesi

 

a) Yazılı talepte bulunmak,

b) Aylık talebinde bulunmak,

c) İkameti yurt dışına taşımak,

d) Zorunlu sigortalılığa tabi olmak,

e) Sigortalının ölümü,

f) Yurtdışındaki çalışmanın sona ermesi

 

halleri isteğe bağlı sigortalılığı sona erdirir.

 

Bu sona erme hallerini aÅŸağıda kısaca açıklanmıştır.

 

 

  a)- Yazılı talepte bulunmak

  Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalılığını sona erdirmek için SGK’ya yazılı talepte bulunanların sigortalılıkları;  Talepte bulunulan ayın primi ödenmemiÅŸse , talep tarihinden önceki primi  ödenmiÅŸ ayın sonunu takip eden günden itibaren sona erdirilmektedir. Talepte bulunulan ayın primi ödenmiÅŸse , dilekçesinin SGK kayıtlarına intikal ettiÄŸi tarihi takip eden günden itibaren sona erdirilmektedir.Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalının sona erdiÄŸi tarihten sonra ödenen primler sigortalının talebi halinde iade edilmektedir.

 

  b)-   Sigortalının Aylık BaÄŸlanması Talebinde Bulunması,

  Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortaya devam etmekte iken aylık talebinde bulunanların sigortalılıkları, aylığa veya toptan ödemeye hak kazanılmış olmak koÅŸulu ile talep tarihinden itibaren sona erdirilmektedir.

  YaÅŸlılık aylığı alma koÅŸullarını yerine getirdikleri gerekçesiyle, aylık talebinde bulunanlardan, aylık baÄŸlama ÅŸartlarını yerine getirmeyenler için yeniden talepleri alınmadan isteÄŸe baÄŸlı sigortalılıkları devam ettirilmektedir.

  Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortaya devam etmekte iken aylık talebinde bulunan ve talep tarihi itibariyle yaÅŸlılık aylığı için belirlenen prim ödeme gün sayısı hariç yaÅŸ ve sigortalılık süresi ÅŸartlarından birini yerine getirememiÅŸ olan sigortalının aylık talep tarihinden itibaren bir ay içinde bu ÅŸartları yerine getirmesi halinde ÅŸartın yerine getirildiÄŸi tarihe kadar isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık devam ettirilmektedir.

 

  c)- Ä°kameti yurt dışına taşımak

   Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalılık, uluslararası sosyal güvenlik sözleÅŸmesi imzalanmamış  ülkelerde iÅŸ üstlenen iÅŸverenlerce çalıştırılmak üzere yurt dışına götürülen Türk iÅŸçileri hariç, uluslararası sosyal güvenlik sözleÅŸmelerinden doÄŸan haklar saklı kalmak ÅŸartıyla ikametin yurt dışına taşındığı tarihten itibaren sona ermektedir.

  Türkiye’de ikamet etmekte iken isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olanlardan, uluslar arası  sosyal güvenlik sözleÅŸmesi imzalanmamış ülkede bulunanların isteÄŸe baÄŸlı sigortalılıkları sigortalının aksine bir talebi olmadığı sürece devam ettirilmektedir.

 

  d)- Zorunlu sigortalılığa tabi olarak çalışmaya baÅŸlamak,

  Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalılık, sigortalının (4/a), (4/b) veya (4/c) bentleri kapsamına tabi çalışmaya baÅŸladığı tarihten bir gün önce sona erdirilmektedir. Yani zorunlu sigortanın baÅŸladığı tarihte isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık sözkonusu olamamaktadır. Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalılıkları devam ederken 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamındaki bankalar, sigorta ve reasürans ÅŸirketleri, ticaret odaları, sanayi odaları, borsalar veya bunların teÅŸkil ettikleri  birliklerde çalışmaya baÅŸlayanların da   isteÄŸe baÄŸlı sigortalılıkları da çalışmaya baÅŸladığı tarihten bir gün önce sona ermektedir.

  Ancak, 5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin (a) [2] , (b) [3] ve (e) [4] bentlerine tabi çalışanlar bu çalışmaları devam ederken aynı zamanda isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olabilmektedirler.

   

  e)- Sigortalının ölümü

  Ölen sigortalının prim borcu bulunmaması halinde ölüm tarihi itibariyle isteÄŸe

baÄŸlı sigortalılık sona erdirilir. Ölen sigortalının prim borcunun bulunması durumunda ise   borcun hak sahiplerince   12 ay içerisinde gecikme cezası  ve gecikme zammıyla birlikte ödenmesi halinde isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık ölüm tarihi itibariyle sona erdirilir.

  Ölüm tarihi itibariyle prim borcu bulunan sigortalının prim borcunun hak sahiplerince 12 ay içerisinde ödenmemesi veya hak sahiplerinin söz konusu borç tutarını ödemeyeceklerini beyan etmeleri halinde, 12 ay1ık süre beklenmeksizin primi ödenmiÅŸ ayın sonu itibariyle isteÄŸe baÄŸlı sigortalılığı sona erdirilmektedir.   Mahkemece gaipliÄŸine karar verilen isteÄŸe baÄŸlı sigortalı hakkında, sigortalının ölümüne iliÅŸkin hükümler doÄŸrultusunda iÅŸlem yapılmaktadır.

 

  f)- Yurtdışındaki çalışmanın sona ermesi

  5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin (g) [5] bendi kapsamında sigortalı olanlardan aynı zamanda isteÄŸe baÄŸlı sigortaya devam edenlerin yurtdışındaki çalışmalarının sona ermesi halinde isteÄŸe baÄŸlı sigortalılıkları da aynı tarih itibariyle sona ermektedir. Bunlardan isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olmak isteyenler için yeniden SGK’ya talepte bulunmaları  gerekmektedir.

 

 

IV -Ä°STEÄzE BAÄzLI SÄ°GORTA PRÄ°MLERÄ°NÄ°N MATRAHI, PRÄ°M ORANI    VE ÖDENMESÄ°

 

  1)- Prime Esas Kazancın Tespiti  ve  Beyanı

  Ä° steÄŸe baÄŸlı sigortalılar 01/10/2008 tarihinden itibaren ödeyecekleri primlerini yazılı  beyanda bulunmak suretiyle belirlemeleri gerekmektedir.  Sigortalıların beyanda bulunmamaları halinde ödeyecekleri prim tutarı prime esas günlük kazancın alt sınırının otuz katı olarak belirlenmektedir. Sigortalıların ödeyecekleri  primleri artırmaya ya da azaltmaya iliÅŸkin beyanları, beyanın yapıldığı tarihteki aydan baÅŸlanılarak dikkate alınmakta ve yapılmış olan beyan deÄŸiÅŸtirilmediÄŸi sürece sonraki aylar için de yapılmış sayılmaktadır.

Oniki aydan fazla prim ödemesinde bulunulmaması halinde, oniki aylık sürenin sonundan itibaren beyanın geçerliliÄŸi ortadan kalkmaktadır. Beyanda bulunmayan, beyanının geçerliliÄŸi ortadan kalkan veya beyanları prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katının altında olan sigortalıların aylık prime esas kazancı, prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katı olarak dikkate alınmaktadır.

 

2)- Prim oranı

  Ä°steÄŸe baÄŸlı sigorta primi, prime esas kazancın alt sınırı ile üst sınırı arasında, sigortalı tarafından yazılı olarak beyan edilen prime esas aylık kazancın % 32’sidir. Bunun % 20’si malullük, yaÅŸlılık ve ölüm sigortası, % 12’si genel saÄŸlık sigortası primidir.

 

  3)-   Primlerin Ödenmesi

Sosyal Sigorta Ä°ÅŸlemleri YönetmeliÄŸinin 115 inci maddesi gereÄŸince isteÄŸe baÄŸlı sigorta priminin takip eden ayın sonuna kadar ödenmesi gerekmektedir. Ait olduÄŸu aydan itibaren en geç 12 ay içinde kendileri veya hak sahipleri tarafından gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte ödenmeyen süreler, hizmet olarak deÄŸerlendirilmemektedir.

  Ä°steÄŸe baÄŸlı sigortalılardan ay içerisinde 30 günden az çalışan veya 80 inci madde gereÄŸince prim ödeme gün sayısı, ay içindeki toplam çalışma saatinin 4857 sayılı Ä°ÅŸ Kanuna göre belirlenen günlük normal çalışma saatine bölünmesi suretiyle hesaplanan sigortalıların yaptıkları ödemeler hariç isteÄŸe baÄŸlı sigortalıların her ay için otuz tam gün prim ödemeleri zorunludur. Beyan edilen prim tutarından daha az miktarda prim ödenmiÅŸ olması halinde ilgili ay isteÄŸe baÄŸlı hizmet olarak deÄŸerlendirilmemektedir.   Eksik ödenen tutarların toplamı beyan edilen prim tutarı ve buna iliÅŸkin gecikme cezası ve gecikme zammını karşılaması halinde en eski aydan baÅŸlamak üzere prim borçlarına mahsup edilmektedir.

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında zorunlu sigortalılıkları sona erenlerden isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık talebinde bulunanların, zorunlu sigortalılık nedeniyle prim borcunun bulunması halinde, isteÄŸe baÄŸlı sigortaya tabi ödenen primler öncelikle zorunlu sigortalılık nedeniyle SGK’ya olan borçlarına mahsup edilmektedir.

  506, 1479 ve 2926 sayılı kanunlara tabi isteÄŸe baÄŸlı sigortalıların 5510 sayılı Kanunun yürürlüÄŸe girdiÄŸi tarihten önceki sürelere ait primleri 5510 sayılı Kanuna göre, 5434 sayılı Kanuna tabi olanların ise 5434 sayılı Kanuna göre tahsil edilmektedir.  

 

 

V -SONUÇ

5510 sayılı Kanun ile daha önce uygulamada bulunan   sosyal güvenlik mevzuat hükümlerinde farklı olarak uygulanan isteÄŸe baÄŸlı sigortalılıkta 1/10/2008 tarihinden sonra ilk defa 5510 sayılı  kanuna tabi çalışmaya baÅŸlayanlar için  norm ve standart birliÄŸi saÄŸlamıştır. 4/a  (SSK’lı) kapsamındaki sigortalılar için istenilen 1080 günlük prim ödeme ÅŸartı kaldırılmış  isteÄŸe baÄŸlı sigortalı olabilme ÅŸartları hafifletilmiÅŸtir. Müracat tarihini takip eden aybaşından itibaren baÅŸlayan sigortalılık bu Kanun ile müracat tarihini takip eden günden itibaren baÅŸlaması hüküm altına alınmıştır. Daha önceden isteÄŸe baÄŸlı sigortalılık nedeniyle saÄŸlık hizmetinden faydalanamaz iken bu kanun ile birlikte eÅŸi sosyal güvenlik kapsamında olsa bile kendi sigortalılıklarından  dolayı saÄŸlık hizmetini  almaya baÅŸlamışlardır.       

1/10/2008 tarihinden sonra Ä°steÄŸe baÄŸlı  sigortalılıkta geçen süreler (4/b) kapsamında deÄŸerlendirilmeye baÅŸlanılmıştır. 506 sayılı kanuna tabi isteÄŸe baÄŸlı sigortalılar ile ilgili  anılan kanun mevzuat hükümlerine göre sigortalılık niteliklerinin devamı yönünde bir geçiç hükmü konulmaz iken 5434 sayılı Kanuna tabi iÅŸtirakçilerin 1/10/2008 tarihinden sonra isteÄŸe baÄŸlı  iÅŸtirakçilerin devamı yönünde hüküm bulunmaktadır. Yani Kanun yürürlüÄŸe girmeden önce SSK’ya (4/a)  tabi olarak isteÄŸe baÄŸlı olan sigortalı 1/10/2008 tarihinden sonraki dönemler için  ödediÄŸi primler 4/b kapsamında deÄŸerlendirilmekte olup bu durum emekliliÄŸine 3,5 yıldan fazla kalanlar için olumsuz durum oluÅŸturmaktadır. Çünkü  sigortalının prim ödeme sürelerinin 4/a kapsamında deÄŸerlendirilmesi halinde daha kısa sürede emekliliÄŸe hak kazanabilmekte iken   4/b kapsamında deÄŸerlendirilmesi ile emeklilik süresi uzatılmıştır.  Kanun yürürlüÄŸe girmeden önce 5434 sayılı Kanuna tabi olarak çalışmaya baÅŸlayanlar için isteÄŸe baÄŸlı iÅŸtirakçi olabilmelerine olanak saÄŸlanmıştır. BaÄŸ-kur kapsamında isteÄŸe baÄŸlı olan sigortalılar için emeklilik ÅŸartının yerine gelebilmesi için ödenen prim ödeme gün sayısında herhangi bir deÄŸiÅŸiklik olmamıştır.

Ä°steÄŸe baÄŸlı  sigortalılıkta ödenen prim oranı 2 ‘dir. SSK ya tabi olarak isteÄŸe baÄŸlı olarak prim ödeyen sigortalının prim oranı 1/10/2008 tarihinden önce %20 iken bu tarihten itibaren genel saÄŸlık sigortası primide dahil edilerek 2 olarak belirlenmiÅŸtir. 

---

[1] 16/6/2006 tarihli ve 26200 Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

 

[2] (a)= ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluÅŸturulan tesis atolye ve benzeri ünitelerde çalıştırılanlar

[3] (b)= aday çırak, çırak ve iÅŸletmelerde mesleki eÄŸitim gören öÄŸrenciler, meslek liselerinde okumakta iken veya yüksek öÄŸrenimleri sırasında zorunlu staja tabi tutulan öÄŸrenciler, 

[4] (e)= Kursiyerler

[5] uluslararası sosyal güvenlik sözleÅŸmesi imzalanmamış  ülkelerde iÅŸ üstlenen iÅŸverenlerce çalıştırılmak üzere yurt dışına götürülen Türk iÅŸçileri