1-GÄ°RÄ°Åz

   Ülkemizin deÄŸiÅŸik bölgelerinde zaman zaman  farklı afetlerle karşı karşıya kalmakta vatandaÅŸlar ile birlikte iÅŸyerleri de bu tür doÄŸa olaylarından  zarar görebilmektedir.  En son olarak 1999  Gölcük ve Düzce depremleri ve 2009/Eylül ayında  Trakya bölgesi ile Ä°stanbul ilinde yaÅŸanan sel felaketi bu tür afetlere örnektir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SaÄŸlık Sigortası Kanunu [1] düzenlenirken bu tür doÄŸa olaylarının yaÅŸanması sonucunda zarar gören iÅŸverenleri rahatlatmak bir nebze olsa da onların acılarını dindirmek amacıyla   primlerin ertelenmesine iliÅŸkin hüküm konulmuÅŸtur.  

Özellikle Trakya bölgesinde ve Ä°stanbul ilinde meydana gelen sel felaketi nedeniyle bu bölgede bulunan bazı iÅŸverenler ile sigortalıların büyük zarara uÄŸradıkları da dikkate alınarak       SGK ya borcu bulunan ve zarara uÄŸrayan   iÅŸverenlerin, prim ertelenmesi hususunda bilgilendirilmesinin yararlı olacağı düÅŸüncesi ile bu yazımızı kaleme almış bulunmaktayız.

  Bu baÄŸlamda yazımızın konusu afet nedeniyle prim belgelerinin verilmesinin ve primlerin ödenmesinin ertelenmesine iliÅŸkin hükümleri ihtiva etmektedir.

2- AFETTEN ETKÄ°LENENLERE AÄ°T PRÄ°M BORÇLARININ  VE PRÄ°M BELGESÄ°NÄ°N   ERTELENMESÄ°

5510  sayılı Kanuna göre sigortalı/iÅŸverenin prim borcun ertelenebilmesi için afetten dolayı zarar görmesi gerekmekte olup afet halleri Kanunda sayılmıştır. Bu nedenle Kanunda sayılan afet halleri haricinde primlerin ertelenmesi ile ilgili herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Yani iÅŸveren ekonomik krizi neden göstererek erteleme isteme hakkına sahip deÄŸildir.   

5510 sayılı Kanunda primlerin ertelenmesi hususu 91 inci maddesinde açıklanmıştır. Primlere iliÅŸkin erteleme  birinci fıkrada anlatılırken prim belgesinin verilmesinin ertelenmesi ikinci fıkrada ele alınmıştır

2.1   Prim Borçlarının Ertelenmesi

5510 Sayılı  Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrasında “Ä°ÅŸyerleri yangın,    su baskını ,    yer kayması ,     deprem gibi afete uÄŸrayan, tabii afet nedeniyle tarımsal faaliyetinden dolayı zarar gören iÅŸverenler ile 4 ü ncü  maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar, bu durumu belgeler neleri kaydıyla olayın meydana geldiÄŸi tarihten itibaren Uç ay içinde talepte bulunmaları ve prim ödeme aczine düÅŸtüklerini, yapılacak inceleme sonucu anlaşılması halinde,    afet tarihinden önce ödeme süresi dolmuÅŸ mevcut prim borçları ile aferin meydana geldiÄŸi tarihten itibaren tahakkuk edecek üç aylık prim borçlun, olayın meydana geldiÄŸi tarihten itibaren bir yıla kadar Kururuca ertelenebilir .” hükmü yer almaktadır.

Ä°ÅŸyerleri,     yangın,    su baskını ,     yer kayması,     deprem gibi afete uÄŸrayan ,    tabii afet nedeniyle tarımsal faaliyetlerden dolayı zarar gören iÅŸverenler ile  Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının    (b)   bendi kapsamındaki sigortalıların (eski tabirle BaÄŸ-Kur sigortalısı)   bu nedenlerden dolayı afet tarihinden önce ödeme süresi  dolmuÅŸ mevcut prim borçları ile afetin meydana geldiÄŸi tarihlen itibaren tahakkuk edecek üç aylık prim borçlarının olayın meydana geldiÄŸi tarihten itibaren bir yıla kadar ertelenebilmektedir. 

Erteleme talebinde bulunanların Kanunun 91 inci maddesinden yararlanabilmesi için afete uÄŸradıklarını belgelendirmeleri, olayın meydana geldiÄŸi tarihten itibaren uç  ay içinde talepte bulunmaları, prim ödeme aczine düÅŸtüklerinin yapılacak inceleme sonucunda anlaşılması gerekmektedir.

     2.1.1      Afete uÄŸradıklarını belgelendirmeleri

      Kanun metninde belirtilen iÅŸveren / sigortalıların,   sigorta pirimi ve issizlik sigortası prim borçlarının ertelenmesine iliÅŸkin taleplerinin yanı sıra, orta veya ağır hasara uÄŸradıklarını mahkeme kararı veya ilgili Bakanlıkların Ä°l/ Ä°lçe Müdürlüklerinden veya Kamu kurumu ve kuruluÅŸlarından alacakları belgeler ile de belge1endirmeleri gerekmektedir.

    2.1.2 Prim ödeme aczine düÅŸtüklerinin yapılacak inceleme sonucunda anlaşılması,

5510 sayılı Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrası hükmüne göre,  afete uÄŸradıklarını ileri sürerek erteleme talebinde bulunan iÅŸverenlerin/sigortalıların taleplerinin deÄŸerlendirilmesi, ilgililerin prim ödeme aczine düÅŸüldüklerinin yapılacak inceleme sonucunda anlaşılması halinde mümkün bulunmaktadır. Bu husustaki inceleme SGK’nın Ä°l müdürlüklerinde görev yapan sosyal güvenlik kontrol memurlarınca yapılmaktadır.  Sosyal güvenlik kontrol memurları tarafından düzenlenen raporlarda afetzedelerin prim ödeme aczine düÅŸtüklerinin belirtilmesi   halinde iÅŸveren ve sigortalılar bu uygulamadan yararlanabilmektedirler. DiÄŸer yandan sosyal güvenlik kontrol memurları, afete uÄŸrayan     iÅŸveren ve sigortalıların prim ödeme aczine düÅŸmüÅŸ olup olmadıkları hususunda araÅŸtırma yaparken  afetin boyutunu da dikkate alarak, borçlarının ertelenmesi gereken süre ile ilgili öneride bulunabilmektedirler. 

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b)  bendinin 4 numaralı alt bendi kapsamında sigortalı olanlardan (tarımsal faaliyette bulunanlar)  5510 sayılı Kanunun 91 inci maddesi hükmünce erteleme talebinde bulunanların durumları, afete uÄŸramış olanlar açısından il ve ilçelerde mülki idare tarafından görevlendirilen kurullarının zarar tespitiyle ilgili resmi yazı ve belgeler üzerinden incelenerek karara baÄŸlanmaktadır.  Aksine bir talepleri yoksa tarım isi yapan bu sigorta1ıların borçları afetin boyutuna göre afetin meydana geldiÄŸi tarihten itibaren ertelenebilmektedir.

  2.2  Ertelenmeye Konu Prim Borçlarının Tespiti

2.2.1 Afet Tarihinden Önce Ödeme Süresi DolmuÅŸ Mevcut Prim Borçlarının Tespiti,

Ä°ÅŸyerleri,     yangın,    su baskını ,    yer kayması ,    deprem gibi afete uÄŸrayan ,     tabii afet nedeniyle tarımsal faaliyetinden dolayı zarar gören iÅŸverenler ile Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasını   (b)    bendi kapsamındaki sigorta1ının afet tarihinden önce ödeme süresi dolmuÅŸ prim borçları ile iÅŸsizlik sigortası prim borçları ve afetin meydana geldiÄŸi tarihten itibaren tahakkuk edecek üç aylık prim borçları ile issizlik sigortası prim borçları ertelemeye konu prim borçlarını teÅŸkil edecektir .

  ÖRNEÄzÄ°N, Ä°stanbul ilinde kurulu ( NÅz) Limitet Åzirketi’ne ait iÅŸyerinin 10.9.2009 tarihinde sel felaketi nedeniyle   afete uÄŸradığı ,   bunu belgelediÄŸi ve yapılan Ä°nceleme sonucunda prim ödeme aczine düÅŸtüÄŸünün anlaşıldığı varsayıldığında,     afetin meydana geldiÄŸi tarihte ödenme süresi dolmuÅŸ prim borçlarına, (2009/Temmuz ayı Aylık Prim ve Hizmet Belgesinin en son verilmesi gereken tarih 23 .8.2009, primlerinin ödenmesi gereken en son tarih de 31 .8.2009 olduÄŸundan )   2009/Temmuz ayına iliÅŸkin Aylık  Prim  ve  Hizmet  Belgesinden kaynaklanan prim  borçları  dâhil  edilecektir. Dolayısıyla,    2009/Temmuz ayı ve öncesi döneme ait Aylık Prim ve Hizmet Belgesinden kaynaklanan prim borçları   "mevcut  prim  borçlan"   olarak  deÄŸerlendirilecektir.

2.2.2   Afetin Meydana GeldiÄŸi Tarihten Ä°tibaren Tahakkuk Edilecek Üç Aylık Prim Borçlarının Tespiti

5510 sayılı Kanunda,  afet tarihinden önce ödeme süresi dolmuÅŸ mevcut prim borçlarına ilaveten,   "'afetin meydana geldiÄŸi tarihten itibaren tahakkuk edecek üç aylık prim borçları "   da erteleme kapsamına dâhil edildiÄŸinden,  afetin meydana geldiÄŸi ayda ödenmesi gereken borçlardan  baÅŸlanarak bu ay ile birlikte takip eden iki aya iliÅŸkin sigorta primi ve iÅŸsizlik sigortası primi  borçları da ertelenecek borçlar kapsamında deÄŸerlendirilmektedir.

ÖrneÄŸin;  iÅŸyerinin 10.09.2009 tarihinde sel baskınına uÄŸradığı,  bunu belgelediÄŸi ve yapılan inceleme sonucunda iÅŸverenin prim ödeme aczine düÅŸtüÄŸünün tespit edildiÄŸi varsayıldığında, afetin meydana geldiÄŸi tarihten itibaren tahakkuk edecek 2009/AÄŸustos, Eylül ve Ekim aylarına iliÅŸkin olarak düzenlenen aylık prim ve hizmet belgelerinden dolayı tahakkuk eden sigorta primi ve issizlik sigortası primi borçlan ertelenen borçlara dâhil edilecektir.

2.3   Erteleme Döneminde Gecikme Zammı Uygulanır mı? 

  5510 sayılı Kanunun 91 inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen, “"Prim borcunun ertelendiÄŸi sürede zamanaşımı iÅŸlemez ve ertelenen kısmına gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmaz." hükmü ile    prim borcunun ertelendiÄŸi sürede zaman aşımının iÅŸlemeyeceÄŸi ve ertelenen kısmına gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmayacağı açık bir ÅŸekilde  ifade edilmiÅŸtir.  Bu durumda   ertelenen prim borçlarına,    erteleme suresince zaman aşımı iÅŸletilmemekte ve bu süre için gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmamaktadır. 

   Sosyal Sigorta Ä°ÅŸlemleri YönetmeliÄŸinin 116 ıncı maddesinin 1 inci fıkrasında,   "Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen nedenlerle prim borçları ertelenen iÅŸverenler ile sigortalıların borçlarını ödeme vadesi,    erteleme süresinin son günüdür. Kurum afet nedeniyle prim ödeme aczine düÅŸme hallerini belirler."   hükmü yer aldığından, ertelenen prim borçlarının erteleme süresinin sonuna kadar ödenmemesi durumunda erteleme süresinin bittiÄŸi tarihten itibaren gecikme zammı tahakkuk ettirilecektir. 

2.4  Afete UÄŸrayan 4/b Kapsamındaki sigortalılara iliÅŸkin SaÄŸlık yardımı

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının  (b)  bendi kapsamında sigortalı (baÄŸ-kur sigortalısı) olanların saÄŸlık hizmetinden faydalanabilmeleri için prim ve prime iliÅŸkin herhangi bir borcunun bulunmaması gerekmektedir. Ancak afete uÄŸrayan 4/b kapsamındaki sigortalının prim borcu  bulunsa dahi   Kanunun 91 inci maddesi hükmüne göre erteleme talebinde bulunması halinde, afetin meydana geldiÄŸi aydan itibaren saÄŸlık sigortasından yararlandırılmaktadır.    Ancak afetin meydana geldiÄŸi tarihi takip eden aydan baÅŸlamak üzere primleri ertelemeye tabi olan aydan sonra aylık primlerini ödememeleri halinde, saÄŸlık sigortası yardımlarından yararlanamayacakları gibi, yapılmış olan saÄŸlık yardımlarına ait tutarlar da sigortalı ve hak sahiplerinden genel hukuk kurallarına göre geri alınmaktadır. Ayrıca ertelenen primlerini erteleme dönemi sonuna kadar ödemeyen sigortalı ve hak sahiplerine yapılmış saÄŸlık yardımlarına ait tutarların da sigortalı ve hak sahiplerinden genel hukuk kurallarına göre geri alınmaktadır.

3-  AFET DURUMUNDA AYLIK PRÄ°M VE HÄ°ZMET BELGESÄ°NÄ°N VERÄ°LME SÜRESÄ°

5510 sayılı Kanunu 91 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “"Birinci fıkrada belirtilen durumlarda, afetin meydana geldiÄŸi ayda verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgeleri,     afetin meydana geldiÄŸi ayı takip eden üç ay içinde Kuruma  verildiÄŸi takdirde,    süre sinde verilmiÅŸ sayılır ” hükmü yer almaktadır.

Ayrıca, Sosyal Sigorta Ä°ÅŸlemleri YönetmeliÄŸinin 116 ncı maddesinin 2 nci fıkrasında, "Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen durumlarda, afetin meydana geldiÄŸi ayda verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgesi,   aylık fiili hizmet süreli zammı prim belgesi ve yıllık itibari hizmet süresi prim belgesi afetin meydana geldiÄŸi ayı takip eden üç ay içinde Kuruma verildiÄŸi takdirde,   süresinde verilmiÅŸ sayılır ."denildiÄŸinden,afetin meydana geldiÄŸi tarihte verilmesi gereken prim belgesinden,    verilme süresi afetin meydana geldiÄŸi ayda sona eren Aylık Prim ve Hizmet Belgesinin anlaşılması gerekmektedir.

Afetin meydana geldiÄŸi ayı takip eden üç ayın tespiti ise,  afet tarihini içine alan ayı takip eden ay 1 inci olarak dikkate alınmak suretiyle saptanmaktadır..

ÖrneÄŸin;    (A)   Limited Åzirketi’ne ait iÅŸyerinin 10/9/2009 tarihinde afete uÄŸradığı bunu belgelediÄŸi ve yapılan inceleme sonucunda prim ödeme aczine düÅŸtüÄŸünün anlaşıldığı varsayıldığında.   Afetin meydana geldiÄŸi ayda verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgesi 2009/AÄŸustos ayına ait belge olup,   söz konusu belge afetin meydana geldiÄŸi ayı  (2009/Eylül) takip üç ay (Ekim,Kasım ve Aralık)   içinde Kuruma verilmesi gerekmektedir.

Buna göre,   Kanun hükmünde sadece afetin meydana geldiÄŸi ayda verilmesi gereken (yukarıdaki örnekte 2009/AÄŸustos ayı)  aylık prim ve hizmet belgelerinin Kuruma verilme süresi uzadığından,    her ne kadar afetin meydana geldiÄŸi tarihten itibaren tahakkuk edecek üç aylık prim borçları erteleme kapsamında olsa da 2009/AÄŸustos ayı dışındaki aylık prim ve hizmet belgelerinin normal zamanlardaki sürelerinde kuruma verilmesi gerekmektedir.

4 -SONUÇ

Primlerin ertelenmesi 5510 sayılı Kanunun 91 inci maddesinde düzenlenmiÅŸ olup sadece madde metninde sayılan yangın,su baskını, yer kayması, deprem gibi afete uÄŸrayan tabi afet nedeniyle zarar görenler ile sınırlandırılmış olup afet haricinde mevcut veya gelecekte tahakkuk edecek prim borcunun veya prim belgesinin verilme sürelerinin  ertelenmesine iliÅŸkin her hangi bir hüküm koymamıştır.  Afet halinde geçmiÅŸ borçların tamamı  ve afet olayından sonra tahakkuk edecek 3 aya iliÅŸkin prim borçları ertelenirken aylık prim ve hizmet belgesinin verilmesine iliÅŸkin olarak ta sadece afet ayında verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgesi ile sınırlandırılmıştır.   Prim borcunun ertelenmesi halinde bu  sürede zamanaşımı iÅŸlememekte, ertelenen kısmına gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmamaktadır.

[1] 16/6/2006 tarihli ve 26200 Resmi Gazetede yayımlanmıştır.