1. GiriÅŸ:

Vatan ve millet menfaatlerinin savunmasında görev almak ve bu görev sırasında can ve mal kaybına uÄŸramak manevi açıdan desteklenen ve güçlü tutulan duygulara baÄŸlı bulunulduÄŸunda göze alınan kayıplar olmaktadır. En baÅŸta can olmak üzere bu kayıpları göze almanın saÄŸlanması maddi açıdan  da desteklenmek durumunda olan bir vakıadır. Aksi halde manevi duygularla bu savunma güdüsünü sürekli olarak saÄŸlamak gerçekçi olmayacaktır. Tüm devletler gibi ülkemizde de bu konuda Ä°stiklal Savaşından baÅŸlayan altyapı oluÅŸturulmaya çalışılmış ve ülkemizin kurtuluÅŸu ve savunmasında yer almış ve can, uzuv veya çalışma gücü kayıplarına uÄŸramış vatandaÅŸlarımıza bu konuda maddi açıdan da sahip çıkıldığını gösteren düzenlemelere yer verilmiÅŸtir.

2. Yurt Savunmasına, Gazi ve Åzehit Yakınlarına Karşı Åzükran Kabilinden Çıkartılan Muhtelif Düzenlemeler

BilindiÄŸi üzere 1005 sayılı “Ä°stiklal Madalyası VerilmiÅŸ Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Åzeref Aylığı BaÄŸlanması Hakkında Kanun” uyarınca, Ä°stiklal Savaşı, Kore Savaşı ile Kıbrıs Barış Harekatı’na katılmış olan Türk vatandaÅŸlarına yaÅŸadıkları müddetçe, eÅŸlerine ise tekrar evlenmedikler sürece aylık baÄŸlanmaktadır. Bu aylıklar gazilerin kendileri için 5750 gösterge rakamının her yıl Bütçe Kanunu ile tespit edilen memur maaÅŸ katsayısı ile çarpılmasından bulunacak miktarda, eÅŸleri için bu rakamın yüzde 75’i oranında baÄŸlanmaktadır. Aylıklar Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından baÄŸlanarak ödenmekte, bilahare hazineden tahsil edilmektedir.

3292 sayılı “Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının BaÄŸlanması Hakkında Kanun” uyarınca, hiçbir karşılık ve menfaat gözetmeksizin üstün baÅŸarı ve gayretle Türk vatanına hizmet etmiÅŸ Türk vatandaÅŸlarına veya bunların ölümü halinde muhtaç aile fertlerine, ilgili kamu kurumunun uygun görüÅŸ belirtmesi üzerine Bakanlar Kurulu kararıyla aylık baÄŸlanabilmektedir. Aylık iÅŸlemleri SGK tarafından yürütülmekte, daha sonra hazineden tahsil edilmektedir.

Vatani hizmet tertibinden baÄŸlanacak aylıklar; ilgililerin kendileri için 700, dul eÅŸleri için 550, yetim ve bakmakla yükümlü olduÄŸu diÄŸer yakınları için 400 gösterge rakamının, Bütçe Kanunlarıyla Devlet memurlarının aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımından bulunacak miktarda ödenmektedir.

2330 sayılı “Nakdi Tazminat ve Aylık BaÄŸlanması Hakkında Kanun” uyarınca, barışta güven ve asayiÅŸi korumak, kaçakçılığı men ve takip gibi konularda görevli olan; asker, polis, bekçi, MÄ°T mensubu, orman ve gümrük muhafaza memuru, adli ve askeri hakim, cumhuriyet savcı ve yardımcılarıyla askeri savcı ve yardımcıları, güven ve asayiÅŸi ihlal eden eylemlerin önlenmesi esnasında güvenlik kuvvetleriyle birlikte olay mahallinde bizzat görev yapan mülki idare amirleri, ceza ve tutukevlerinin iç ve dış güvenliÄŸini saÄŸlamakla görevli bulunan infaz koruma memurları ve bu konularda devlete yardımda bulunan sivillerin, bu görevlerinden dolayı ya da görevleri sona ermiÅŸ olsa bile yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden maruz kaldıkları yaralanma veya hastalık sonucu ölmeleri veya sakat kalmaları halinde hem nakdi tazminat ödenmekte hem de aylık baÄŸlanmaktadır. Aylık baÄŸlama iÅŸlemleri meblağı bilahare Hazineden tahsil edilmek üzere SGK tarafından yürütülmektedir.

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu gereÄŸince kamu görevlilerinden yurtiçinde ve yurtdışında görevlerini ifa ederlerken veya sıfatları kalkmış olsa bile bu görevlerini yapmalarından dolayı terör eylemlerine muhatap olarak yaralanan, sakatlanan, ölen veya öldürülenler hakkında 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık BaÄŸlanması Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.

3. Yurt Savunmasına, Gazi ve Åzehit Yakınlarına Karşı Toplumsal Ödev ve Åzükran Kabilinden Çıkartılan Muhtelif Düzenlemelerin Sosyal Güvenlik Sistemimizle Ä°liÅŸkisi

3.1. Sigortalılık Açısından Ä°liÅŸki

Harp malûlleri ile 12.04.1991 tarih ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, 03.11.1980 tarih ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık BaÄŸlanması Hakkında Kanun’a göre aylıkları hesaplanarak ödenen veya asayiÅŸ ve güvenliÄŸin saÄŸlanması ile ilgili kanunlara göre vazife malûllüÄŸü aylığı almakta iken; Kanun’un yürürlüÄŸe girdiÄŸi 01.10.2008 tarihi itibarıyla çalışmaya devam edenler ile sonradan Kanuna tabi çalışmaya baÅŸlayacaklar için sosyal güvenlik destek primi uygulanması gerekmektedir.( 1 )

Harp malûlleri ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık BaÄŸlanması Hakkında Kanuna göre vazife malûllüÄŸü aylığı baÄŸlanmış malûllerden, 4/a ve 4/b sigortalısı olarak çalışmaya baÅŸlayanların aylıkları kesilmemektedir.

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununa göre aylık baÄŸlanmış malûller ile aynı Kanun kapsamına giren olaylar sebebiyle vazife malûllüÄŸü aylığı alan er ve erbaÅŸların, 4/c sigortalısı olmaları halinde de aylıkları kesilmemekte, bu çalışanlar hakkında uzun vadeli sigorta kolları uygulanması gerekmektedir.

Vazife malûllerinden 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık baÄŸlananların aylıkları Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi çalışmaya baÅŸlamaları halinde de kesilmeyecektir. Ancak vazife malûlleri ile harp malûllerinin harp malûllüÄŸü zammı hariç aylıkları kesilmesi gerekmektedir.

2330 ve 3713 sayılı Kanunlara göre vazife malûllüÄŸü aylığı ile harp malûllüÄŸü aylığı baÄŸlanmış olanlardan 4/a ve 4/b sigortalılığı kapsamında göreve baÅŸlamaları halinde aylıklarının kesilmesi gerekmemektedir.

4/a ve 4/b sigortalılığı kapsamında çalışanlar hakkında ise iÅŸ kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanmakla birlikte iÅŸ kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulananların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmayı istemeleri halinde, bu isteklerini SGK’ya bildirdikleri tarihi izleyen ay başından itibaren, haklarında uzun vadeli sigorta kolları da uygulanması gerekmektedir.( 2 )

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamında sigortalı olarak çalışmaya baÅŸladıkları halde, aylıkları kesilmeyen harp ve vazife malûllerinden genel saÄŸlık sigortası primi alınmaması icap etmektedir.

3713 veya 2330 sayılı Yasalara göre vazife malûllüÄŸü aylığı baÄŸlanmış olanlardan, 4/a, 4/b ve 4/c sigortalılıkları kapsamında sigortalı olanların sigortalılıkları, sigortalı çalışmalarının sona erdiÄŸi tarihten itibaren sona ermekte ve bu tarihin iÅŸverenlerince 10 gün içinde SGK’ya bildirilmesi gerekmektedir.

3713 veya 2330 sayılı Yasalara göre vazife malûllüÄŸü aylığı baÄŸlanmış olanlardan, 4/a ve 4/b sigortalılığı kapsamında çalışanlardan uzun vadeli sigorta kollarına tabi olup bu sigorta kollarından çıkmak isteyenler hakkında isteklerine dair yazılı taleplerini takip eden ayın başından itibaren sadece iÅŸ kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanmaya devam edilir ve bu tarihin de iÅŸverenlerince 10 gün içinde SGK’ya bildirilmesi gerekmektedir.

3.2. Aylıklar Açısından Ä°liÅŸki

Ä°stiklal Savaşı, Kore Savaşı ile Kıbrıs Barış Harekatı’na katılmış olan Türk vatandaÅŸlarına yaÅŸadıkları müddetçe, eÅŸlerine ise tekrar evlenmedikler sürece baÄŸlanan bu aylık sahiplerinden herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan gelir veya aylık baÄŸlanmadığı gibi, zorunlu olarak sosyal güvenlik kurumlarından birine tâbi olmayı gerektiren bir iÅŸte de çalışmadığını belgelemek suretiyle yazılı talepte bulunan hak sahiplerinin aylıkları ise yazılı taleplerinin SGK BaÅŸkanlığı kayıtlarına geçtiÄŸi tarihi izleyen aydan geçerli olmak üzere ve bu durumları devam ettiÄŸi müddetçe 16 yaşından büyük iÅŸçiler için uygulanan 30 günlük net asgarî ücret tutarı (dul eÅŸler için bu tutarın % 75’i) esas alınarak ödenmektedir.

Vatani hizmet tertibinden aylık alanlardan herhangi bir  sosyal güvenlik kurumundan gelir veya aylık baÄŸlanmadığı gibi, zorunlu olarak sosyal güvenlik kurumlarından birine tabi olmayı gerektiren bir iÅŸte de çalışmadığını belgelemek suretiyle yazılı talepte bulunan hak sahiplerinin aylıkları ise yazılı taleplerinin SGK BaÅŸkanlığının kayıtlarına geçtiÄŸi tarihi izleyen aydan geçerli olmak üzere ve bu durumları devam ettiÄŸi müddetçe 16 yaşından büyük iÅŸçiler için uygulanan otuz günlük net asgarî ücret tutarı (dul eÅŸler için bu tutarın yüzde 75’i, diÄŸer yakınları için ise yüzde 50’si) esas alınarak ödenebilmektedir.

3.3. SaÄŸlık Yardımları Açısından Ä°liÅŸkisi

1005 sayılı Kanun, 3292 sayılı Kanun ve 2330 sayılı Kanunlara göre aylık almakta olanlar 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesine göre Genel SaÄŸlık Sigortası kapsamına alınarak saÄŸlık yardımı güvencesine kavuÅŸturulmuÅŸlardır.

Bunların yanında 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununa göre aylık baÄŸlanmış malûller ile aynı Kanun kapsamına giren olaylar sebebiyle vazife malûllüÄŸü aylığı alan er ve erbaÅŸların saÄŸlık kurulu raporuyla ihtiyaç duydukları her türlü ortez/protez ve diÄŸer iyileÅŸtirici araç/gereçler herhangi bir katılım payı veya fark alınmaksızın ve kısıtlama getirilmeksizin karşılanması gerekmektedir.

4. Sonuç:

Hiçbir karşılık ve menfaat gözetmeksizin üstün baÅŸarı ve gayretle Türk Vatanına hizmet etmiÅŸ Türk VatandaÅŸlarından, bu hizmetleri ilgili kamu kurumları tarafından kayıt altına alınmış ve aynı kamu kurumları tarafından bu kayıtlar esas alınarak bu Kanuna göre aylık baÄŸlanması yönünde görüÅŸ bildirilmiÅŸ olanlara veya bunların ölümü halinde muhtaç duruma düÅŸen aile fertlerine, terörle mücadele görevi ifa ederken yaralananlara veya sakatlananlara, Milli mücadeleye iÅŸtirak eden ve bu sebeple kendilerine Ä°stiklal Madalyası verilmiÅŸ bulunan Türk vatandaÅŸları ile 1950 yılında Türk Tugayının Kore'ye ayak bastığı Ekim ayında baÅŸlamak ve 1953 yılı Pan-Munjon AteÅŸkes AnlaÅŸmasına kadar Kore'de fiilen savaÅŸa katılmış olan Türk VatandaÅŸlarına ve 1974 yılında Temmuz 1 inci ve AÄŸustos 2 nci Barış Harekatına Kıbrıs'ta fiilen görev alarak katılmış olan Türk VatandaÅŸlarına, barışta güven ve asayiÅŸi korumak, kaçakçılığı men, takip ve tahkikle görevli olanların bu görevlerinden dolayı ya da görevleri sona ermiÅŸ olsa bile yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden maruz kaldıkları yaralanma veya hastalık sonucu sonradan ölen veya sakat kalanlar hakkında baÄŸlanan aylıklar primsiz ödeme sisteminin de önemli bir unsurunu oluÅŸtururken kutsal vatan görevi sırasında can, uzuv ve çalışma gücü bakımından kayıplara uÄŸrayanlara karşı komple ödenmesi gereken bir ödev olmaktadır. Bu aylığın doÄŸrudan sahiplerine karşı yeni sosyal güvenlik ve çalışma dünyamızda SGDP ödemeden çalışma hakkı tanınmış, belli bir rakamın altına düÅŸen aylıklara asgari ücret bazında güvence getirilmeye çalışılmıştır.

( 1 ) SSÄ°Y geçici madde 21/c ;

( 2 ) 5510 sayılı Kanun GereÄŸince Sigortalı Sayılanlar, Sayılmayanlar, Sigortalılığın BaÅŸlangıcı, Kurum’a Bildirilmesi ve Sona Ermesi Hakkında TebliÄŸ (28.09.2008 tarih ve 27011 sayılı RG)