I. GÄ°RÄ°Åz

            Türk Vergi Sistemimiz genel olarak beyan esasına dayanmaktadır. Mükellefler tarafından verilen beyannameler, vergi kanunlarında belirtilen tarha yetkili vergi dairesi tarafından alınır ve beyan edilen matrahlara kanunlarda belirtilen nispetlerin uygulanması suretiyle vergi dairesi vergiyi tarh eder. Beyan üzerinden alınan vergiler tahakkuk fiÅŸi ile tarh ve tahakkuk ettirilir. Beyana dayanan tarhta, tahakkuk fiÅŸinin düzenlenmesi, verginin tahakkuku için yeterli olmaktadır.

            Vergi kanunlarımıza göre, beyannamelerin kanuni süresinde verilmesi esastır. Ancak beyannameler; kanuni süresinden önce, kanuni süresinden sonra, piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerine göre, kanuni süresinde verilen beyannamelere ek olarak matrah ve/veya vergiyi artırıcı/azaltıcı nitelikte yada kanuni süresi içinde verilen beyannameye ek olarak piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerine göre verilebilmektedir. Yazımızda piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerine ana hatlarıyla deÄŸinildikten sonra, piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerine göre verilen beyannameler üzerine yapılacak iÅŸlemler, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) ve Vergi Daireleri Ä°ÅŸlem Yönergesinde belirtilen hükümler doÄŸrultusunda kısaca açıklanmaya çalışılacaktır.

            II. PÄ°ÅzMANLIK VE ISLAH HÜKÜMLERÄ°

            PiÅŸmanlık ve ıslah hükümleri, VUK’un 371’inci maddesinde düzenlenmiÅŸtir. Buna göre madde metni aÅŸağıdaki gibidir:

            “Beyana dayanan vergilerde vergi ziyaı cezasını gerektiren (360 ıncı maddede yazılı iÅŸtirak ÅŸeklinde yapılanlar dahil) kanuna aykırı hareketlerini ilgili makamlara kendiliÄŸinden dilekçe ile haber veren mükelleflere aÅŸağıda yazılı kayıt ve ÅŸartlarla vergi ziyaı cezası kesilmez.

            1. Mükellefin keyfiyeti haber verdiÄŸi tarihten önce bir muhbir tarafından herhangi resmi bir makama dilekçe ile veya ÅŸifahi beyanı tutanakla tevsik edilmek suretiyle haber verilen husus hakkında ihbarda bulunulmamış olması (Dilekçe veya tutanağın resmi kayıtlara geçirilmiÅŸ olması ÅŸarttır.),

            2. Haber verme dilekçesinin yetkili memurlar tarafından mükellef nezdinde herhangi bir vergi incelemesine baÅŸlandığı veya olayın takdir komisyonuna intikal ettirildiÄŸi günden evvel  (kaçakçılık suçu teÅŸkil eden fiillerin iÅŸlendiÄŸinin tespitinden önce)  verilmiÅŸ ve resmi kayıtlara geçirilmiÅŸ olması,

            3. Hiç verilmemiÅŸ olan vergi beyannamelerinin mükellefin haber verme dilekçesinin verildiÄŸi tarihten baÅŸlayarak 15 gün içinde tevdi olunması,

            4. Eksik veya yanlış yapılan vergi beyanının mükellefin keyfiyeti haber verme tarihinden baÅŸlayarak 15 gün içinde tamamlanması veya düzeltilmesi,

            5. Mükellefçe haber verilen ve ödeme süresi geçmiÅŸ bulunan vergilerin, ödenmenin geciktiÄŸi her ay ve kesri için, 6183 sayılı Kanunun 51’inci maddesinde belirtilen nispette uygulanacak gecikme zammı oranında bir zamla birlikte haber verme tarihinden baÅŸlayarak 15 gün içinde ödenmesi,

            Yukarıdaki ÅŸartların yerine getirilmesi halinde kaçakçılık suçlarını iÅŸleyenler hakkında 360’ıncı madde hükmü uygulanmaz.

Bu madde hükmü Emlak Vergisinde uygulanmaz.”

PiÅŸmanlık ve ıslah hükümlerinden yararlanabilmek için vergi ziyaına neden olunan fiilin beyana dayanan bir vergiyle ilgili olması gerekmektedir. Ä°darece tarh edilmesi gereken vergiler ile tahakkuku tahsile baÄŸlı vergiler için piÅŸmanlık hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle genellikle damga vergisi ve harçlarda, motorlu taşıtlar vergisinde piÅŸmanlık talebinde bulunmak mümkün deÄŸildir. [1] Ancak beyana dayanan bir vergi olmasına karşın, emlak vergisinde piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerinin uygulanmayacağı, kanun metninde açıkça belirtilmiÅŸtir.

VUK’un 371’inci maddesi hükmüne uygun olarak piÅŸmanlık ve ıslah talebinde bulunulması sadece vergi ziyaına baÄŸlı cezaların kesilmesini engellemektedir. Bu nedenle, piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerine göre verilen beyannameler için usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları kesilebilmektedir. ÖrneÄŸin 7 günlük süre içerisinde fatura düzenlemeyen bir mükellefin, sonradan bu faturayı düzenlemek için piÅŸmanlık talepli beyanname verilse bile özel usulsüzlük cezası kesilecektir.

VUK’un Kaçakçılık Suçları ve Cezalarını düzenleyen 359’uncu maddesinde; “371’inci maddedeki piÅŸmanlık ÅŸartlarına uygun olarak durumu ilgili makamlara bildirenler hakkında bu madde hükmü uygulanmaz.” hükmü yer almaktadır. Dolayısıyla, VUK’un 371’inci maddesinde belirtilen ÅŸartlara uyulması koÅŸuluyla, kaçakçılık suçlarını   iÅŸleyenler de piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerinden yararlanabilmektedirler.

Beyana çaÄŸrı mektubunun gönderilmiÅŸ olmasının (olayın takdire sevk edilmemiÅŸ veya vergi incelemesine yetkili olanlar tarafından vergi incelemesine baÅŸlanılmamış olması ÅŸartıyla) beyannamenin piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerine göre kabul edilmesine engel olmadığı, vergi daireleri iÅŸlem yönergesinin 52’inci maddesinde açıkça belirtilmiÅŸtir.

PiÅŸmanlık talebiyle verilen beyannamelerde zarar beyan eden edilmesi veya mahsuplar gibi nedenlerle ödenecek verginin bulunmaması veya matraha ait bilgilerin olmaması ya da piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerinin uygulanmasına engel bir durumun mevcut olması halinde mükellefin piÅŸmanlık talebi kabul edilmeyecektir.

III. PÄ°ÅzMANLIK VE ISLAH HÜKÜMLERÄ°NE GÖRE VERÄ°LEN BEYANNAMELER ÜZERÄ°NE YAPILACAK Ä°ÅzLEMLER

PiÅŸmanlık ve ıslah hükümlerine göre alınan beyannamelerin, VUK’un 371’inci maddesinde yazılı koÅŸulları taşıyıp taşımadığı vergi dairesince araÅŸtırılır. EÄŸer, piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerinin uygulanmasına engel bir durum yoksa gerekli tahakkuk ve ceza iÅŸlemleri uygulanır. Haber verme tarihinden itibaren (bu tarih hariç) 15 günlük ödeme müddetinin son günü vade tarihi olarak tahakkuk fiÅŸinde yer alır. Ayrıca düzenlenecek tahakkuk fiÅŸinde ödenecek vergi ve piÅŸmanlık zammı hesaplanır. Ä°hbarname ile usulsüzlük cezaları kesilir.

Buna göre piÅŸmanlık talepli verilen beyannameler üzerine yapılacak iÅŸlemleri ÅŸu ÅŸekilde açıklayabiliriz:

- PiÅŸmanlık istemi kabul edilen beyannamelere birinci derece bir kat usulsüzlük cezası kesilir. Beyannamenin süresinde verilmemesi re’sen takdir nedeni sayılmakla birlikte, piÅŸmanlık talebiyle verilen beyannameler için iki kat usulsüzlük cezası kesilmez. Zira piÅŸmanlık talebiyle verilen beyanname üzerinden tahakkuk eden vergi, beyan üzerine tahakkuk etmektedir.

- PiÅŸmanlık istemi kabul edilmeyen beyannameler, kanuni süresinden sonra verilen beyannameler gibi kabul edilerek buna göre iÅŸlem yapılır. Bu durumda örneÄŸin, beyannamenin kanuni süresinden sonra ancak vergi incelemesine baÅŸlanılmasından veya takdir komisyonuna sevk iÅŸlemi yapılmasından önce verilmesi halinde, birinci derece iki kat usulsüzlük cezası ile vergi ziyaı cezasının yüzde ellisi kıyaslanarak miktar itibariyle en ağırı kesilir.   Beyannamenin vergi incelemesine baÅŸlanılmasından veya takdir komisyonuna sevk iÅŸlemi yapılmasından sonra verilmesi halinde, daha önce kesilen usulsüzlük cezası varsa, vergi ziyaı cezası ile usulsüzlük cezası kıyaslanır, vergi ziyaı cezası fazla ise daha önce kesilen usulsüzlük cezası düzeltme fiÅŸi ile terkin edilerek vergi ziyaı cezası için ihbarname düzenlenir. Yine, verilen beyannamede zarar beyanı veya mahsuplar gibi nedenlerle ödenecek verginin bulunmaması halinde birinci derece iki kat usulsüzlük cezası kesilir. Verilen beyannamede matraha iliÅŸkin bilgilerin gösterilmemesi veya re’sen takdiri gerektiren diÄŸer sebeplerin de mevcut olması halinde birinci derece iki kat usulsüzlük cezası kesilir.

- PiÅŸmanlık talebi ile verilen beyanname ek beyanname niteliÄŸinde ise usulsüzlük cezası kesilmez.

- Vergisi kanuni süresinde ödenmiÅŸ olmakla birlikte, beyannamenin kanuni süresinden sonra piÅŸmanlıkla verilmesi halinde, birinci derece bir kat usulsüzlük cezası kesilir.

IV. SONUÇ

Vergi kanunlarımıza göre, beyannamelerin kanuni süresinde verilmesi esas olmakla birlikte mükelleflerin; kanuni süresinden önce, kanuni süresinden sonra, piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerine göre, kanuni süresinde verilen beyannamelere ek olarak matrah ve/veya vergiyi artırıcı/azaltıcı nitelikte yada kanuni süresi içinde verilen beyannameye ek olarak piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerine göre beyanname verdikleri görülmektedir. Bu yazımızda piÅŸmanlık ve ıslah hükümleri genel olarak anlatılmış, piÅŸmanlık ve ıslah hükümlerine göre verilen beyannameler üzerine yapılacak iÅŸlemlere kısaca deÄŸinilmiÅŸtir.

[1] Mehmet Ali ÖZYER: Açıklama ve Örneklerle Vergi Usul Kanunu Uygulaması, HUD Yayınları, (Ankara 2003), s.782.