I-GÄ°RÄ°Åz

 

   5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SaÄŸlık Sigortası Kanunu [1] 2008/Ekim ayı itibariyle tüm yönleriyle yürürlüÄŸe girmiÅŸtir.   Mülga 506 sayılı Kanunun 79 uncu maddesinde yer alan ve sosyal güvenlik reformu ile 5510 sayılı Kanunda uygulamasına devamı yönünde yer verilen yükümlülüklerden bir tanesi de sigortalıların ad ve soyadlarını, T.C. kimlik numaralarını, prime esas kazançlarını, prim ödeme gün sayıları ile prim tutarlarını,gösteren “Aylık Prim ve Hizmet Belgesi”nin (APHB), iÅŸyerinde iÅŸçilerin görebileceÄŸi bir yere asılmasıdır .

  Söz konusu belgenin iÅŸyerinde asılma yükümlülüÄŸü getirilmesinin temel gayesi, iÅŸyerindeki çalışan sigortalıların sosyal güvenliklerinin yapılıp-yapılmadığı konusunda otokontrolünün saÄŸlanmasıdır.   Yazımızın konusunu aylık prim ve hizmet belgesinin iÅŸyerinde asılmasının  gerekliliÄŸi ve asılmaması halinde ceza uygulamasının olup olmadığı    hususlarını oluÅŸturmaktadır.

 

II-AYLIK PRÄ°M VE HÄ°ZMET BELGESÄ°

 

5510 sayılı Kanunda sigortalı sayılanlar 4 üncü maddede belirtilmiÅŸtir. Kanun yürürlüÄŸe girmeden önce   Sigortalı (SSK),  BaÄŸ-Kurlu veya Ä°ÅŸtirakçi kelimelerini kullanarak sigortalılık ayrımını yapmakta idik Ancak 5510 sayılı Kanun ile bunların yerine (4/a), (4/b) ve (4/c) kapsamında sigortalı ifadeleri kullanılmaya baÅŸlanmıştır.

  Mülga 506 sayılı Kanuna tabi olanlar (4/a), mülga 1479 ve 2926 sayılı Kanuna tabi olanlar ile isteÄŸe baÄŸlı sigortalılar (4/b) ve 5434 sayılı kanuna tabi devlet memurları da (4/c) kapsamında deÄŸerlendirilmektedir. Aylık prim ve hizmet belgesi sadece (4/a) ve (4/c) kapsamındaki sigortalılar için iÅŸverenleri tarafından verilmektedir. (4/b) kapsamsındaki sigortalılar için aylık prim ve hizmet belgesi verilmemekte olup yazılı beyanda bulundukları kazanç üzerinden primler tahakkuk ve tahsil edilmektedir. 

5510 sayılı Kanunun 86 ncı maddesi birinci fıkrasında “Ä°ÅŸveren bir ay içinde 4 üncü ve 5 inci maddeye tâbi çalıştırdığı sigortalıların ve sosyal güvenlik destek primine tâbi sigortalıların;

a) Ad ve soyadlarını, T.C. kimlik numaralarını,

b) 80 inci maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlarını,

c) Prim ödeme gün sayıları ile prim tutarlarını,

gösteren ve örneÄŸi Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenen asıl veya ek aylık prim ve hizmet belgesini, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındakiler için en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar, diÄŸer sigortalılar için ise ait olduÄŸu ayı takip eden ayda Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma vermekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiÄŸi tarihten itibaren, onbeÅŸ gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür ” hükmü ile (4/a) ve (4/c) kapsamında sigortalı çalıştıran iÅŸverenlere, sigortalıların ad soyadı, TC kimlik no, kazançları ve çalışma gün sayılarını gösterir aylık prim ve hizmet belgesini vermekle yükümlü tutmuÅŸtur.

Aylık prim ve hizmet belgesinin verilme süresi,  (4/a) kapsamında sigortalı çalıştıran özel sektör iÅŸverenler için, en geç belgenin iliÅŸkin olduÄŸu ayı izleyen ayın 23’üdür.    4/a kapsamında sigortalı çalıştıran resmi  nitelikteki  iÅŸyeri iÅŸverenleri  için ise, en geç belgenin iliÅŸkin olduÄŸu dönemi izleyen ayın 7’sidir. 

  (4/c) kapsamında  sigortalı çalıştıran iÅŸverenler için aylık prim ve hizmet belgesinin verilme süresi  ücretin peÅŸin yada çalıştıktan sonra alınmasına göre deÄŸiÅŸmektedir.

Þ     Her ayın 15’i ile müteakip ayın 14’ü arasındaki maaşını ayın 15’inde peÅŸin alan sigortalılar için maaÅŸ ödemelerinin yapılması gereken takvim ayının son gününe kadar,

Þ     Her ayın 1’i ile 30’u arasındaki maaşını ayın 1’inde peÅŸin alan sigortalılar için, maaÅŸ ödemelerinin yapılması gereken ayın 15’inci günü sonuna kadar,

Þ     Her ayın 15’i ile müteakip ayın 14’ü arasındaki maaşını müteakip ayın 15’inde çalıştıktan sonra alan sigortalılar için, maaÅŸ ödemelerinin yapılması gereken takvim ayının son gününe kadar,

Þ     Her ayın 1’i ile 30’u arasındaki maaşını müteakip ayın 1’inde çalıştıktan sonra alan sigortalılar için maaÅŸ ödemelerinin yapılması gereken ayın 15’inci günü sonuna kadar,  

                her bir maaÅŸ ödeme dönemi için ayrı ayrı vermekle yükümlü tutulmuÅŸlardır.

ÖrneÄŸin:15/7/2009 tarihinde maaşını peÅŸin alan sigortalılar için aylık prim ve hizmet belgesinin verilme süresinin son tarihi 31/7/2009 dur.   1/7/2009 - 31/7/2009 ayı ücretini çalıştıktan sonra 1/8/2009 tarihinde alan sigortalılara ait aylık prim ve hizmet belgesinin ise 15/8/2009 tarihinin hafta sonuna gelmesi nedeniyle en geç 17/8/2009 tarihine   kadar verilmesi gerekmektedir.    

 

 

III- AYLIK PRÄ°M VE HÄ°ZMET BELGESÄ°NÄ°N ASILMAMASI

 

5510 sayılı Kanunun 86 ncı maddesinin 6 fıkrasında “Sigortalıyı çalıştıran iÅŸveren ile alt iÅŸveren ve iÅŸ görme edimini yerini getirmek üzere sigortalıyı geçici olarak devralan iÅŸveren; aylık prim ve hizmet belgesinin Kurumca onaylanan bir nüshasını sigortalının çalıştığı iÅŸyerinde, birden ziyade iÅŸyeri olması halinde ise sigortalının çalıştığı her iÅŸyerinde ayrı ayrı olmak üzere, Kuruma verilmesi gereken sürenin son gününü takip eden günden baÅŸlanarak, müteakip belgenin verilmesi gereken sürenin sonuna kadar, sigortalılar tarafından görülebilecek bir yere asmak zorundadır. ” hükmü yer almaktadır.

Bu hükme istinaden (4/a) ve (4/c) kapsamında sigortalı çalıştıran iÅŸverenler aylık prim ve hizmet belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumunca onaylanan bir nüshasını, müteakip belgenin verilmesi gereken sürenin sonuna kadar sigortalıların görebileceÄŸi yere asması zorunludur. Belge internet ortamında verilmiÅŸ ise aylık prim ve hizmet belgesinin bilgisayardan barkotlu bir çıktısı alınarak asılması gerekmektedir. Asılı olması gerekli belge güncel aylık prim ve hizmet belgesi olması gerekmektedir. Denetim elemanı 2009/Haziran   ayında iÅŸyerine denetime gittiÄŸinde 2009/Nisan ayına ait aylık prim ve hizmet belgesinin asılı olması gerekmektedir.   Ancak 24/06/2009 tarihinde denetim yapılıyor ise bu sefer 2009/Mayıs ayı ( Mayıs ayı APHB nin verilmesinin son günü 23 Haziran olması nedeniyle) APHB asılı olması gerekmektedir.  (yükümlülüÄŸün yerine getirilmesinin son gününün, tatil gününe rastlaması halinde, yükümlülük ilk iÅŸ günü yerine getirildiÄŸi takdirde yasal süresi içerisinde getirilmiÅŸ sayılmaktadır. )   

Örnek 1; Özel sektör iÅŸyerinde ücretini ayın 1 ila 30 arasında çalışarak alan sigortalılar için 2009/AÄŸustos ayı aylık prim hizmet belgesi, 2009/Eylül ayının 23’ne kadar Kuruma verilmesi gerekmektedir. Dolayısı ile 24/8/2009 tarihinden itibaren 23/09/2009 (dahil) tarihine kadar 2009/Temmuz ayına ait belgenin asılması gerekmektedir. 24/9/2009 tarihinden itibaren de  2009/AÄŸustos ayına ait belgenin   asılı olması aranacaktır.

Örnek 2- Kamu sektörüne ait iÅŸyerinde  15/7/2009 – 14/8/2009 döneminde  maaşını peÅŸin alan sigortalılar için düzenlenen  belgenin  son verilme tarihi  31/7/2009 dur.  Dolayısı ile bu belgenin  iÅŸyerinde asılı olarak bulundurulma yükümlülüÄŸü 1/8/2009 tarihinde baÅŸlamakta, bir sonraki belgenin verilme süresinin son tarihi olan 31/8/2009     tarihinde son bulmaktadır.      

Kanun metninde aylık prim ve hizmet belgesinin sigortalının görebileceÄŸi yere asılması zorunlu tutulmuÅŸtur. Bu nedenle  sigortalıların her zaman görebileceÄŸi yemekhane, çalışma bölgesi vb gibi yerlere asılması gerekmektedir.  Sigortalının her zaman göremeyeceÄŸi, iÅŸi olmadığı zaman girmesi yasak olan bölgelere  asılması halinde  asılma  yükümlülüÄŸü yerine getirilmemiÅŸ sayılmaktadır . ÖrneÄŸin ÅŸirket müdürünün veya personel müdürünün  odasına asılması iÅŸverenin bu yükümlülüÄŸü yerine getirdiÄŸi anlamı taşımamaktadır.   Çünkü bu yerler sigortalının rahatlıkla   kullanabileceÄŸi alanlar deÄŸildir.

 

Peki aylık prim ve hizmet belgesinin asılı olmasının nedeni nedir? Gerçekten gerekli midir?

Aylık prim ve hizmet belgesinin iÅŸyerinde asılı bulunması ile sigortalıların çalışmalarının Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilip bildirilmediÄŸinin sigortalı tarafından gözetlenerek oto kontrolün saÄŸlanması amaçlanmaktadır. Sigortalı iÅŸyerinde asılı bulunan aylık prim ve hizmet belgesinde çalışmalarını kontrol ederek  kendisinin tescilinin yapılıp yapılmadığını, kendisi ile ilgili eksik gün veya eksik prime esas kazanç bildirilip bildirilmediÄŸini kontrol ederek hakkını aramasını saÄŸlamaktır.

Aylık prim ve hizmet belgesi asılı olması sigortalılara   bu bilgilere ulaÅŸma imkanı tanımakla birlikte sigortalı, teknolojinin ilerlediÄŸi artık nerdeyse bütün bilgilere bir tıklama ile ulaşılabildiÄŸi günümüzde çalışmalarını bilgisayar vasıtası ile   elektronik ortamda rahatlıkla öÄŸrenebilmektedir. Nitekim Sosyal Güvenlik Kurumu da bilgileri hızla elektronik ortama aktararak sigortalılara önemli kolaylık saÄŸlamaktadır. Teknolojik geliÅŸmeler, sosyal güvenlik bilgilerine kısa yoldan eriÅŸebilme ve sigortalıların  bilinçlerinin artmış olması gibi nedenler,  aylık prim ve hizmet belgesinin iÅŸyerinde iÅŸçilerin görebileceÄŸi yere asılması ile ilgili amaçlanan hedefi  önemli oranda azaltmıştır.

 

 

IV- AYLIK PRÄ°M VE HÄ°ZMET BELGESÄ°NÄ°N ASILMAMASININ  MÜEYYÄ°DESÄ°

Aylık prim ve hizmet belgesinin asılmaması ile ilgili idari para cezası mülga 506 sayılı Kanunun 140. maddesi (e) fıkrası ile paralellik arzetmektedir.    5510 sayılı Kanunu 102 nci maddesi birinci fıkrası (f) bendinde “……. ve 86 ncı maddesinin altıncı fıkrasında belirtilen yükümlülükleri belirtilen sürede yerine getirmeyenlere, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır .” hükmü yer almaktadır.

Bu madde hükmüne göre aylık prim ve hizmet belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumuna  verilmesi gereken sürenin son gününü takip eden günden baÅŸlayarak, müteakip belgenin verilmesi gereken sürenin sonuna kadar asılı bulundurmayan iÅŸverenler hakkında denetim elemanlarınca yapılan tespit tarihindeki geçerli asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanmaktadır.  2009/Ocak-Haziran dönemi için uygulanacak idari para cezası 1.332TL dir. 2009/Ocak-Haziran dönemi için ise 1.396TL idari para cezası uygulanacaktır.

Aylık prim ve hizmet belgesinin iÅŸyerinde asılmaması ile ilgili cezanın verilebilmesi için, MüfettiÅŸ veya kontrol memurları tarafından iÅŸyerinde fiilen tespit yapılması ve tespit sonucu  düzenlemiÅŸ oldukları tutanaklarda (yerel denetim tutanağı, durum tespit tutanağı vb gibi)  asılmadığının belirtilmesi halinde uygulanmaktadır.

 

V -SONUÇ

Mülga 506 sayılı Kanunda yer alan, aylık prim ve hizmet belgesinin iÅŸyerinde sigortalıların görebileceÄŸi bir yere  asılma yükümlülüÄŸü  5510 sayılı kanun ile aynen korunmuÅŸtur. Aylık prim ve hizmet belgesinin asılma zorunluluÄŸu teknolojinin hızla ilerlediÄŸi artık insanların bütün bilgilerine internet ortamında rahatlıkla   ulaÅŸtığı bu zamanda çok gerekli bir yükümlülük olduÄŸu kanaatinde deÄŸiliz. En azından aylık prim ve hizmet belgesinin iÅŸyerinde asılması zorunluluÄŸunun denetim elemanlarının iÅŸyerinde yaptıkları denetim esnasında denetiminin amacının sosyal güvenlik anlayışının yerleÅŸtirmesi olduÄŸu esas alınarak APHB’nin asılması zorunluluÄŸunun cezai müeyyidesi hafifletilebilir. Böylece uygulanan cezai müeyyidenin daha düÅŸük miktarda tespit edilmesi halinde amaç ile araç arasındaki denge de saÄŸlanmış olacaktır.

 

---

[1] 16/6/2006 tarihli ve 26200 Resmi Gazetede yayımlanmıştır.