Afetzede İşverenlerin Prim Borçları Ertelenebilir Mi?

1-GİRİŞ

Ülkemizin değişik bölgelerinde zaman zaman farklı afetlerle karşı karşıya kalmakta vatandaşlar ile birlikte işyerleri de bu tür doğa olaylarından zarar görebilmektedir. En son olarak 1999 Gölcük ve Düzce depremleri ve 2009/Eylül ayında Trakya bölgesi ile İstanbul ilinde yaşanan sel felaketi bu tür afetlere örnektir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu[1]düzenlenirken bu tür doğa olaylarının yaşanması sonucunda zarar gören işverenleri rahatlatmak bir nebze olsa da onların acılarını dindirmek amacıyla primlerin ertelenmesine ilişkin hüküm konulmuştur.

Özellikle Trakya bölgesinde ve İstanbul ilinde meydana gelen sel felaketi nedeniyle bu bölgede bulunan bazı işverenler ile sigortalıların büyük zarara uğradıkları da dikkate alınarak SGK ya borcu bulunan ve zarara uğrayan işverenlerin, prim ertelenmesi hususunda bilgilendirilmesinin yararlı olacağı düşüncesi ile bu yazımızı kaleme almış bulunmaktayız.

Bu bağlamda yazımızın konusu afet nedeniyle prim belgelerinin verilmesinin ve primlerin ödenmesinin ertelenmesine ilişkin hükümleri ihtiva etmektedir.

2- AFETTEN ETKİLENENLERE AİT PRİM BORÇLARININ VE PRİM BELGESİNİN ERTELENMESİ

5510 sayılı Kanuna göre sigortalı/işverenin prim borcun ertelenebilmesi için afetten dolayı zarar görmesi gerekmekte olup afet halleri Kanunda sayılmıştır. Bu nedenle Kanunda sayılan afet halleri haricinde primlerin ertelenmesi ile ilgili herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Yani işveren ekonomik krizi neden göstererek erteleme isteme hakkına sahip değildir.

5510 sayılı Kanunda primlerin ertelenmesi hususu 91 inci maddesinde açıklanmıştır. Primlere ilişkin erteleme birinci fıkrada anlatılırken prim belgesinin verilmesinin ertelenmesi ikinci fıkrada ele alınmıştır

2.1 Prim Borçlarının Ertelenmesi

5510 Sayılı Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrasında “İşyerleri yangın, su baskını, yer kayması, deprem gibi afete uğrayan, tabii afetnedeniyle tarımsal faaliyetinden dolayı zarargörenişverenlerile4ü ncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar, bu durumu belgeler neleri kaydıyla olayın meydana geldiği tarihten itibaren Uç ayiçinde talepte bulunmaları ve prim ödeme aczine düştüklerini, yapılacak inceleme sonucu anlaşılması halinde, afet tarihinden önce ödeme süresi dolmuş mevcut prim borçları ile aferin meydana geldiği tarihten itibaren tahakkuk edecek üçaylık prim borçlun, olayın meydana geldiği tarihten itibaren biryılakadarKururuca ertelenebilir.”hükmü yer almaktadır.

İşyerleri, yangın, su baskını, yer kayması, deprem gibi afeteuğrayan , tabii afetnedeniyle tarımsal faaliyetlerden dolayızarar gören işverenler ile Kanunun 4 üncümaddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalıların (eski tabirle Bağ-Kur sigortalısı) bu nedenlerden dolayı afet tarihindenönce ödeme süresi dolmuş mevcut prim borçları ile afetin meydana geldiği tarihlen itibaren tahakkuk edecek üç aylık prim borçlarının olayın meydana geldiği tarihten itibaren bir yıla kadar ertelenebilmektedir.

Erteleme talebinde bulunanların Kanunun 91 inci maddesinden yararlanabilmesi için afete uğradıklarını belgelendirmeleri, olayın meydana geldiği tarihten itibaren uç ay içindetalepte bulunmaları, prim ödeme aczine düştüklerinin yapılacak inceleme sonucunda anlaşılması gerekmektedir.

2.1.1 Afete uğradıklarını belgelendirmeleri

Kanun metninde belirtilen işveren / sigortalıların, sigorta pirimi ve issizlik sigortası prim borçlarının ertelenmesine ilişkin taleplerinin yanı sıra, orta veya ağır hasara uğradıklarını mahkeme kararı veya ilgili Bakanlıkların İl/ İlçe Müdürlüklerinden veya Kamu kurumu ve kuruluşlarından alacakları belgeler ile de belge1endirmeleri gerekmektedir.

2.1.2 Prim ödeme aczine düştüklerinin yapılacak inceleme sonucunda anlaşılması,

5510 sayılı Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrası hükmüne göre, afete uğradıklarını ileri sürerek erteleme talebinde bulunan işverenlerin/sigortalıların taleplerinin değerlendirilmesi, ilgililerin prim ödeme aczine düşüldüklerinin yapılacak inceleme sonucunda anlaşılması halinde mümkün bulunmaktadır. Bu husustaki inceleme SGK’nın İl müdürlüklerinde görev yapan sosyal güvenlik kontrol memurlarınca yapılmaktadır. Sosyal güvenlik kontrol memurları tarafından düzenlenen raporlarda afetzedelerin prim ödeme aczine düştüklerinin belirtilmesi halinde işveren ve sigortalılar bu uygulamadan yararlanabilmektedirler. Diğer yandan sosyal güvenlik kontrol memurları, afete uğrayan işveren ve sigortalıların prim ödeme aczine düşmüş olup olmadıkları hususunda araştırma yaparken afetin boyutunu da dikkate alarak, borçlarının ertelenmesi gereken süre ile ilgili öneride bulunabilmektedirler.

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin 4 numaralı alt bendi kapsamında sigortalı olanlardan (tarımsal faaliyette bulunanlar) 5510 sayılı Kanunun 91 inci maddesi hükmünce erteleme talebinde bulunanların durumları, afete uğramış olanlar açısından il ve ilçelerde mülki idare tarafından görevlendirilen kurullarının zarar tespitiyle ilgili resmi yazı ve belgeler üzerinden incelenerek karara bağlanmaktadır. Aksine bir talepleri yoksa tarım isi yapan bu sigorta1ıların borçları afetin boyutuna göre afetin meydana geldiği tarihten itibaren ertelenebilmektedir.

2.2 Ertelenmeye Konu Prim Borçlarının Tespiti

2.2.1Afet Tarihinden Önce Ödeme Süresi Dolmuş Mevcut Prim Borçlarının Tespiti,

İşyerleri, yangın, su baskını, yer kayması, deprem gibi afeteuğrayan , tabii afet nedeniyle tarımsal faaliyetinden dolayı zarar gören işverenler ile Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasını (b) bendi kapsamındaki sigorta1ının afet tarihinden önce ödeme süresi dolmuş prim borçları ile işsizlik sigortası prim borçları ve afetin meydana geldiği tarihten itibaren tahakkuk edecek üç aylık prim borçları ile issizlik sigortası prim borçları ertelemeye konu prim borçlarını teşkil edecektir .

ÖRNE�zİN, İstanbul ilinde kurulu (N�z) Limitet �zirketi’ne ait işyerinin 10.9.2009 tarihinde sel felaketi nedeniyle afete uğradığı, bunu belgelediği ve yapılan İnceleme sonucunda prim ödeme aczine düştüğünün anlaşıldığı varsayıldığında, afetin meydana geldiği tarihte ödenme süresi dolmuş prim borçlarına, (2009/Temmuz ayı AylıkPrimveHizmetBelgesininen son verilmesigerekentarih23 .8.2009, primlerinin ödenmesi gerekenensontarihde31 .8.2009 olduğundan ) 2009/Temmuz ayınailişkin Aylık Prim ve Hizmet Belgesinden kaynaklananprim borçları dâhil edilecektir. Dolayısıyla, 2009/Temmuz ayı veöncesidönemeaitAylıkPrimveHizmet Belgesinden kaynaklanan primborçları “mevcut prim borçlan” olarak değerlendirilecektir.

2.2.2 Afetin Meydana Geldiği Tarihten İtibaren Tahakkuk Edilecek Üç Aylık Prim Borçlarının Tespiti

5510 sayılı Kanunda, afet tarihinden önce ödeme süresi dolmuş mevcut prim borçlarına ilaveten, “‘afetin meydana geldiği tarihten itibaren tahakkuk edecek üç aylık prim borçları” da erteleme kapsamına dâhil edildiğinden, afetin meydana geldiği ayda ödenmesi gereken borçlardan başlanarak bu ay ile birlikte takip eden iki aya ilişkin sigorta primi ve işsizlik sigortası primi borçları da ertelenecek borçlar kapsamında değerlendirilmektedir.

Örneğin; işyerinin 10.09.2009 tarihinde sel baskınına uğradığı, bunu belgelediği ve yapılan inceleme sonucunda işverenin prim ödeme aczine düştüğünün tespit edildiği varsayıldığında, afetin meydana geldiği tarihten itibaren tahakkuk edecek 2009/Ağustos, Eylül ve Ekim aylarına ilişkin olarak düzenlenen aylık prim ve hizmet belgelerinden dolayı tahakkuk eden sigorta primi ve issizlik sigortası primi borçlan ertelenen borçlara dâhil edilecektir.

2.3 Erteleme Döneminde Gecikme Zammı Uygulanır mı?

5510 sayılı Kanunun 91 inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen, “”Prim borcunun ertelendiği sürede zamanaşımı işlemez ve ertelenen kısmına gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmaz.” hükmü ile prim borcunun ertelendiği sürede zaman aşımının işlemeyeceği ve ertelenen kısmına gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmayacağı açık bir şekilde ifade edilmiştir. Bu durumda ertelenen prim borçlarına, erteleme suresince zaman aşımı işletilmemekte ve bu süre için gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmamaktadır.

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 116 ıncı maddesinin 1 inci fıkrasında, “Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen nedenlerle prim borçları ertelenen işverenler ile sigortalıların borçlarını ödeme vadesi, erteleme süresinin son günüdür. Kurum afet nedeniyle prim ödeme aczine düşme hallerini belirler.” hükmü yer aldığından, ertelenen prim borçlarının erteleme süresinin sonuna kadar ödenmemesi durumundaerteleme süresinin bittiği tarihten itibaren gecikme zammı tahakkuk ettirilecektir.

2.4 Afete Uğrayan 4/b Kapsamındaki sigortalılara ilişkin Sağlık yardımı

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı (bağ-kur sigortalısı) olanların sağlık hizmetinden faydalanabilmeleri için prim ve prime ilişkin herhangi bir borcunun bulunmaması gerekmektedir. Ancak afete uğrayan 4/b kapsamındaki sigortalının prim borcu bulunsa dahi Kanunun 91 inci maddesi hükmüne göre erteleme talebinde bulunması halinde, afetin meydana geldiği aydan itibaren sağlık sigortasından yararlandırılmaktadır. Ancak afetin meydana geldiği tarihi takip eden aydan başlamak üzere primleri ertelemeye tabi olan aydan sonra aylık primlerini ödememeleri halinde, sağlık sigortası yardımlarından yararlanamayacakları gibi, yapılmış olan sağlık yardımlarına ait tutarlar da sigortalı ve hak sahiplerinden genel hukuk kurallarına göre geri alınmaktadır. Ayrıca ertelenen primlerini erteleme dönemi sonuna kadar ödemeyen sigortalı ve hak sahiplerine yapılmış sağlık yardımlarına ait tutarların da sigortalı ve hak sahiplerinden genel hukuk kurallarına göre geri alınmaktadır.

3- AFET DURUMUNDA AYLIK PRİM VE HİZMET BELGESİNİN VERİLME SÜRESİ

5510 sayılı Kanunu 91 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “”Birinci fıkrada belirtilen durumlarda, afetin meydana geldiği ayda verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgeleri, afetin meydana geldiği ayı takip eden üç ay içinde Kuruma verildiği takdirde, süre sinde verilmiş sayılır” hükmü yer almaktadır.

Ayrıca, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 116 ncı maddesinin 2 nci fıkrasında, “Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen durumlarda, afetin meydana geldiği ayda verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgesi, aylık fiili hizmet süreli zammı prim belgesi ve yıllık itibari hizmet süresi prim belgesi afetin meydana geldiği ayı takip eden üç ay içinde Kuruma verildiği takdirde, süresinde verilmiş sayılır .”denildiğinden,afetin meydana geldiği tarihte verilmesi gereken prim belgesinden, verilme süresi afetin meydana geldiği ayda sona eren Aylık Prim ve Hizmet Belgesinin anlaşılması gerekmektedir.

Afetin meydana geldiği ayı takip eden üç ayın tespiti ise, afet tarihini içine alan ayı takip eden ay 1 inci olarak dikkate alınmak suretiyle saptanmaktadır..

Örneğin; (A) Limited Şirketi’ne ait işyerinin 10/9/2009 tarihinde afete uğradığı bunu belgelediği ve yapılan inceleme sonucunda prim ödeme aczine düştüğünün anlaşıldığı varsayıldığında. Afetin meydana geldiği ayda verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgesi 2009/Ağustos ayına ait belge olup, söz konusu belge afetin meydana geldiği ayı (2009/Eylül) takip üç ay (Ekim,Kasım ve Aralık) içinde Kuruma verilmesi gerekmektedir.

Buna göre, Kanun hükmünde sadece afetin meydana geldiği ayda verilmesi gereken (yukarıdaki örnekte 2009/Ağustos ayı) aylık prim ve hizmet belgelerinin Kuruma verilme süresi uzadığından, her ne kadar afetin meydana geldiği tarihten itibaren tahakkuk edecek üç aylık prim borçları erteleme kapsamında olsa da 2009/Ağustos ayı dışındaki aylık prim ve hizmet belgelerinin normal zamanlardaki sürelerinde kuruma verilmesi gerekmektedir.

4 -SONUÇ

Primlerin ertelenmesi 5510 sayılı Kanunun 91 inci maddesinde düzenlenmiş olup sadece madde metninde sayılan yangın,su baskını, yer kayması, deprem gibi afete uğrayan tabi afet nedeniyle zarar görenler ile sınırlandırılmış olup afet haricinde mevcut veya gelecekte tahakkuk edecek prim borcunun veya prim belgesinin verilme sürelerinin ertelenmesine ilişkin her hangi bir hüküm koymamıştır. Afet halinde geçmiş borçların tamamı ve afet olayından sonra tahakkuk edecek 3 aya ilişkin prim borçları ertelenirken aylık prim ve hizmet belgesinin verilmesine ilişkin olarak ta sadece afet ayında verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgesi ile sınırlandırılmıştır. Prim borcunun ertelenmesi halinde bu sürede zamanaşımı işlememekte, ertelenen kısmına gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmamaktadır.


[1]16/6/2006 tarihli ve 26200 Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*