Yeni Dönemde Malûllük Aylığının Bağlanma ve Kesilme Şartları

1. Giriş:

Özürlü bireylerine pozitif ayrımcılık geliştiren toplumlar sağlık yaşama karşı ne önemli adımı atmış toplumlardır. İnsancıllık, toplumsal bilinç bunu gerektirir. Emeklilik çalışma yaşamının nihayetinde fertlere çalışma güçlerinde meydana gelen düşmenin güncel yaşamına olumsuz etki yapmamasını teminen sosyal devletlerin getirdiği bir çağdaş refleks. Genç olmasına karşın kaza veya benzeri sebeplerden dolayı çalışma güç ve performanslarında olağanüstü düşmeler meydana getiren sakatlık hali de bu tür bir refleksi gerektiren durum oluyor. Ülkemizde de gerek üç başlı sosyal güvenlik sistemimizde gerekse yeni sistemde bu amaçla bir önlem alınmış durumda. Bunlardan en önemlisi de malûllük aylığı oluyor. Bu yazımızda yeni dönemde malûllük aylığının nasıl ve hangi şartları sağlayanlara bağlandığını, başvuru yöntemini ve kesilme, kesildikten donra tekrar bağlanması konularını ele alacağız.

 

2. Malûllük Aylığına Hak Kazanma Koşulları

Sigortalıya malûllük aylığı bağlanabilmesi için ön şart olarak sigortalının;

  1. Çalışma gücünün veya iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ını kaybettiği tespit edilerek SGK Sağlık Kurulunca malûl sayılması,
  2. Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün yüzde 60’ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybetmemiş olması,
  3. En az on yıldan beri sigortalı bulunup, toplam olarak bin 800 gün veya başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malûl olan sigortalılar için ise sigortalılık süresi aranmaksızın

1800 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması gerekmektedir.

 

Bunlar tamamsa son şart olarak sigortalının malûliyeti nedeniyle sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldıktan veya 4/b sigortalısı ise işyerini kapattıktan veya devrettikten sonra SGK’dan yazılı istekte bulunması gerekmektedir.

 

Ancak, 4/b sigortalılarının kendi sigortalılıkları nedeniyle genel sağlık sigortası primi dâhil, prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunlu olmaktadır.

 

2.1. Kimler malûl sayılacak?

Sigortalının veya işverenin talebi üzerine SGK’ca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu, 4/a ve 4/b sigortalıları için çalışma gücünün veya iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ını kaybettiği SGK Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı malûl sayılacak.

Fakat çalışma gücünün veya iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ını her kaybeden malûl sayılmıyor. Zira sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün yüzde 60’ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybetmemiş olması malûlen emekliliğe engel teşkil ediyor.

Bu gibiler için malûlen emeklilik yerine sakatlara özgü vergi indirimi aracılığıyla özürlü statüsünden emeklilikten yararlanabilmelerinin yolu açık bulunmaktadır.

 

2.2. Malûllük için bin 800 gün şartı ve istisnaları

Sigortalıların veya işverenlerin malûllük durumunun tespiti için SGK’ca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına en az bin 800 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olan sigortalıların sevkleri yapılabilecek.

 

Sigortalı çalışma gücü veya meslekte kazanma gücü kayıp oranlarının tespiti ve kontrolü amacıyla yapılan sağlık hizmeti giderleri ile yol ve gündelik giderleri SGK’ca karşılanacak.

 

Sigortalıların sevk için gerekli olan asgari 1800 gün prim ödeme gün sayısını hizmet borçlanması yaparak tamamlamaları halinde, borçlanma taleplerinin alınması kaydıyla borçlanma bedeli ödenmeden de sevk işlemleri yapılabilecektir. Ancak bu sefer sevk işlemlerine ilişkin her türlü masrafları kendilerince ödenmesi gerekmektedir. Bu sigortalıların malûl sayılmaları ve aylık bağlanmadan önce borçlarını ödemeleri durumunda sevk işlemlerine ilişkin masraflar SGK’ca karşılanacaktır.

 

4/b sigortalılarından, prim ödeme gün sayısı bin 800 günden fazla olduğu halde kendi sigortalılığı nedeniyle genel sağlık sigortası primi dâhil, prim ve prime ilişkin her türlü borçları bulunan sigortalıların da sevk işlemleri sevk işlemlerine ilişkin her türlü masrafları kendilerince ödenmek kaydıyla yapılabilecektir.

 

Bu sigortalıların malûl sayılmaları ve aylık bağlanmadan önce tüm prim borçlarını ödemeleri durumunda sevk işlemlerine ilişkin masraflar SGK’ca karşılanabilecektir.

 

3. Malûllük Muayenesi

Sağlık kurulu raporlarının temini için sevk işlemleri, sigortalıların bağlı bulunduğu sosyal güvenlik il müdürlükleri ve sosyal güvenlik merkezlerince yapılacaktır.

Malûlen emeklilik amacıyla en az yüzde 60 oranının tespiti amacıyla sevk işlemleri;

  1. Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastanelerine,
  2. Özel üniversite ve vakıf hastaneleri hariç üniversite hastanelerine,
  3. Türk Silahlı Kuvvetlerine bağlı asker hastanelerine,

 

yapılacaktır.

 

Sigortalıların ikamet ettikleri illerde belirtilen hastanelerin bulunmaması durumunda, Sağlık Bakanlığının tam teşekküllü hastanelerine gönderilmeleri gerekmektedir.

 

Şayet sevk yapılan bu sağlık hizmeti sunucularında, sigortalının hastalığı ile ilgili branş hekimlerinin bulunmaması halinde sağlık hizmeti sunucusu tarafından durum bir yazı ile ilgili sosyal güvenlik il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezine bildirilerek sevk ile ilgili bilgi ve belgeler iade edilecek ve sigortalı ilgili ünite tarafından branş hekimlerinin bulunduğu en yakın yetkili sağlık hizmeti sunucusuna sevk edilecektir.

 

Sigortalıların çalışma gücü kayıp oranlarının SGK Sağlık Kurulu tarafından Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliğinde[1] belirlenen usul ve esaslara göre tespit edilmesi gerekmektedir.

 

Kontrol muayenesi yapılmasına ihtiyaç olup olmadığı ile kontrol muayenesinin süresi SGK Sağlık Kurulunca belirlenebilecektir. Bununla beraber 4/a ve 4/b sigortalılarından geçirdiği iş kazası veya tutulduğu meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ını kaybettiği SGK Sağlık Kurulunca tespit edilenlere malûllük aylığı bağlanması için yeni bir sağlık kurulu raporu istenmesi gerekmemektedir.

 

Belirtmek gerekmektedir ki çalışma gücü veya meslekte kazanma gücü kaybı oranlarının tespitinde tedaviye yönelik giderler tedavi genel sağlık sigortasının konusu olduğu için SGK’ca karşılanmayacaktır.

 

4. Malûliyet Raporuna İtiraz yolu

SGK Sağlık Kurulunca yeni Kanuna göre malûl sayılmayan sigortalıların kendilerine durumun bir yazı ile bildirilmesi gerekmektedir. Daha önce malûl sayılmayanlardan, yeni hastalık, malûliyete esas hastalığında artma, eksik muayene gerekçeleri ile malûllük durumunun veya vazife malûllerinden malûliyet derecelerinin yeniden tespitini yazılı olarak isteyenlerin, SGK’ca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarına sevkleri yapılacaktır.

 

Ancak, SGK Sağlık Kurulu tarafından malûl sayılmayan sigortalıların aynı hastalık ve özrü nedeniyle bu karara karşı itirazda bulunmaları halinde, itiraz dilekçeleri;

 

a) Sigortalının ilk işe giriş tarihini gösterir belgenin,

b) SGK’ca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin,

c) Varsa ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başladığı tarihteki sağlık durumunu gösteren raporun,

ç) Erkek sigortalıların askerliğe başlayış ve terhis tarihlerini gösteren askerlik süresine ait belgenin varsa askerliğe elverişli olmadığına dair belgenin,

d) Varsa sigortalının malûliyetine sebep olduğu ileri sürülen hastalığı ile ilgili daha önce başvurulan sağlık hizmeti sunucularından temin edilecek rapor, tıbbi belge ve epikrizlerin (Hastalığın öyküsünün),

e) Sigortalı hakkında daha önce Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu veya SGK Sağlık Kurulunca verilmiş bir karar mevcut ise, bu kararın bir örneği ile dayanağı rapor ve tıbbi belgelerin, bulunduğu dosyası ile birlikte değerlendirilmesi için Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna intikal ettirilmek üzere SGK Sağlık Kuruluna gönderilecektir.

 

5. Aylık başlangıç tarihi

4/a ve 4/b sigortalılarının malûllük aylığı;

  • Malûl sayılmasına esas tutulan rapor tarihi yazılı istek tarihinden önce ise yazılı istek tarihini,
  • Malûl sayılmasına esas tutulan rapor tarihi yazılı istek tarihinden sonra ise rapor tarihini,

izleyen ay başından itibaren başlatılacaktır.

 

Sigortalı, aylığın başlangıç tarihinde geçici iş göremezlik ödeneği almaktaysa, malûllük aylığı geçici iş göremezlik ödeneğinin verilme süresinin sona erdiği tarihten sonraki aybaşından başlatılacak. Bağlanacak malûllük aylığı sigortalının almakta olduğu geçici iş göremezlik ödeneğinden fazla ise aradaki fark, tahsis talep veya rapor tarihine göre belirlenecek malûllük aylığı başlangıç tarihinden itibaren verilecektir.

 

Yukarıda belirtilen şartlar, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra malûllük sigortasından tahsis talebinde bulunan sigortalılar için aranacak. Ancak, 01.10.2008 tarihinden önce malûllük durumlarının tespiti için talepte bulunan ve 01.10.2008 tarihinden sonra malûl olduklarına karar verilenler hakkında mülga 506 ve 2925 sayılı kanunlardaki şartları taşımaları halinde anılan kanunlara göre aylık bağlanacaktır.

 

5.1. Ekimden Önce/Sonra Başvuranlar

Buna göre, 4/a sigortalılarından 2008/Ekim ayı başından önce malûllük durumlarının tespiti için sevk talebinde bulunanlardan, 2008/Ekim ayı başından sonra malûl olduğuna karar verilenlere toplam olarak 1800 gün veya 5 yıldan beri sigortalı bulunup sigortalılık süresinin her yılı için ortalama olarak 180 gün prim ödemeleri halinde malûllük sigortasından aylık bağlanabilecek, malûliyet aylığı için sigortalılık süresini 10 yıla çıkartan yeni düzenlemenin bu anlamdaki olumsuz etkisinde kalmamış olacaklar.

 

Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra tahsis talebinde bulunan sigortalıların hangi kanun hükümlerine göre malûl sayılacağı hususunda karar verilebilmesi için mutlaka sigortalıların sevk edildikleri tarihleri gösterir belgelerin SGK Sağlık Kuruluna gönderilmesi gerekiyor.

 

6. Malûllük Aylığı Başvuru Yöntemi

Malûllük aylığı bağlanabilmesi için;

– 4/a sigortalılarının çalıştığı işten ayrıldıktan,

– 4/b sigortalılarının ise iş yerini kapattıktan veya devrettikten,

sonra kendisinin veya varsa vekilinin tahsis talep ve beyan taahhüt belgesi ile

SGK’nın ilgili ünitesine başvurması gerekiyor.

 

Tahsis talep dilekçesine, sigortalının bir adet belgelik fotoğrafı ile 4/a sigortalılarından ilgili döneme ait aylık prim ve hizmet belgesi henüz SGK’ya verilmemiş olanlar için sigortalı işten ayrılış bildirgesinin eklenmesi gerekiyor.

 

6.1. Postayla başvuru

Sigortalılarca adi posta yolu veya kargo ile veya SGK’ya doğrudan yapılan yazılı başvurularda, tahsis talep tarihi olarak dilekçenin SGK kayıtlarına intikal ettiği tarih, taahhütlü, iadeli taahhütlü veya APS ile gönderilen tahsis taleplerinde ise dilekçenin postaya verildiği tarih, Kuruma intikal tarihi olarak kabul edilecek.

 

Aylığa hak kazandığı tarihin ayın son günü resmi tatil gününe veya hafta sonu tatiline rastlaması nedeniyle taleplerini SGK’ya veremeyen sigortalıların, bu resmi tatil gününü takip eden ilk iş günü mesai bitimine kadar SGK’ya verilen, taahhütlü, iadeli taahhütlü veya APS ile gönderilen talepleri, önceki ayın son günü verilmiş gibi kabul edilecek.

 

6.2. Başvuruya Engel Olmayacak Asgari Borç Miktarı

4/b sigortalılarına malûllük aylığı bağlanabilmesi için yazılı talepte bulunduğu tarih itibarıyla GSS primi dahil kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve prime ilişkin her türlü borcunun olmaması zorunlu, ancak, bunlardan talepte bulundukları tarihte 15 YTL ve altında borcu olanların (Bütçe Kanunu ile yeni miktar belirleninceye kadar) aylık bağlama işlemi yapılarak, borçları aylıklarından kesilecek.

 

Malûllük sigortasından 2008/Ekim ve sonrasında tahsis talebinde bulunacaklar için 4/a ve 4/c kapsamında aylık bağlanacağı durumlarda, talepte bulunulan tarihte, borcu tam ödenmemiş 4/b kapsamında geçen hizmetlerin bulunması halinde, yeni bir talep dilekçesi alınmadan, malûllük aylıkları prim ve prime ilişkin her türlü borçlarını ödedikleri tarihi takip eden aybaşından başlatılacak.

 

7. Malûllük Aylığının Kesilmesi ve Yeniden Başlaması

Malûllük aylığı sigortalının;

– Sigortalı olarak yeniden çalışmaya başladığı tarihi,

– Yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya başladığı,

– Kontrol muayenesi sonunda malûl olmadığının tespitine esas rapor tarihini,

takip eden ödeme dönemi başında kesilecek.

 

7.1. Sigortalı Olarak Çalışma

Malûllük aylığı bağlanmış bulunan sigortalının SGDP ödeyerek aylığını kestirmeden çalışması mümkün olmayıp, yeniden çalışmaya başlaması halinde aylığı, çalışmaya başladığı tarihi takip eden ödeme döneminden itibaren kesilecek.

 

7.1.1. Sigortalılıktan malûllük aylığına dönüş

Çalışmaya başlamaları nedeniyle aylıkları kesilenlerden, çalıştıkları süre zarfında normal çalışanlar gibi kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortasına ait prim alınmaya devam edilecek. Bunlardan işten ayrılarak yeniden malûllük aylığı bağlanması için yazılı istekte bulunanlara; kontrol muayenesine tabi tutulmak ve ilk aylığına esas malûllüğünün devam ettiği anlaşılmak kaydıyla, istek tarihlerini takip eden ödeme döneminden itibaren yeniden malûllük aylığı hesaplanarak bağlanacak.

 

7.2. Kontrol Muayenesi

Sigortalının isteği veya SGK’ca yaptırılan kontrol muayenesinde yeniden tespit edilecek malûllük durumuna göre, malûllük aylığı yeni malûllük durumuna esas tutulan raporun tarihini takip eden ödeme dönemi başından başlanarak artırılacak, azaltılacak veya kesilecek. SGK’nın yazılı bildiriminde belirtilen tarihten sonraki ödeme dönemi başına kadar kabul edilebilir bir özrü olmadığı halde kontrol muayenesini yaptırmayan sigortalının malûllük aylığı, kontrol muayenesi için belirtilen tarihten sonraki ödeme dönemi başından itibaren kesilecek. Ancak, SGK’nın yazılı çağrısı üzerine kontrol muayenesi tarihinden önce en az 45 gün içinde sevk için başvuruda bulunmak kaydıyla gelir ve aylıkların kontrol muayene tarihine göre durdurulması dört aya kadar SGK’ca ertelenecek.

Kontrol muayenesini SGK’nın yazılı bildiriminde belirtilen tarihten başlayarak;

-Üç ay içinde yaptıran ve malûllük durumunun devam ettiği tespit edilenlerin aylığı kesildiği tarihten,

-Üç ay geçtikten sonra yaptıran ve malûllük durumunun devam ettiği tespit edilenlerin aylığı, rapor tarihinden sonraki ay başından,

başlanarak yeniden bağlanacak.

 

8. Sonuç:

Ülkemiz resmi sigortalılığında uzun vadeli sigorta kollarından yaşlılık ve ölüm halinin dışındaki kavram olan malûllük halinin düşünülmüş ve uygulamaya geçirilmiş güzel bir vakıa olduğunu söylemek mümkündür. Her ne kadar popülist edimlerle genç yaşta yaşlı hale getirilmiş sosyal güvenlik sistemimizde o da diğer unsurlar gibi isteneni vermekten uzak da olsa bile varlığı toplumsal barış ve sosyal adalet için bir kazançtır. Dünün SSK sigortalıları için beş yıllık hizmet süresini on yıla çıkartması bile böyle bir kazanımı yadsınmasına yetmeyecektir. Ama iyi kullanılmamış ve çarçur edilmiş kaynaklar nedeniyle tatminkâr olmaktan uzak malûl aylıkları ise her daim üzerinde durulmaya değer nitelikte bir husus olmaya devam edecektir.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*